De ideale oplossing in een betere wereld

de Griekse schuldencrisis Deze week begon het nieuwe Griekse kabinet. Griekenland wil dat Europa en het IMF de schulden kwijtschelden en minder bezuinigingen eisen. Wat is er eigenlijk mogelijk?

Het waren harde woorden voor een man die zo weinig manoeuvreerruimte heeft als Alexis Tsipras. De nieuwe Griekse premier koos deze week, tijdens de eerste bijeenkomst van zijn kabinet, voor de confrontatie met de schuldeisers in Brussel en andere hoofdsteden. Tsipras noemde de begrotingseisen die Europa en het IMF aan Athene stellen „verpletterend en onhaalbaar”. En kondigde aan te zullen inzetten op „schuldverlichting en een einde aan de verstikkende bezuinigingseisen”.

Gaat Griekenland inderdaad weigeren de leningen volledig terug te betalen? Of zijn er andere mogelijkheden?

1 Hoeveel heeft Griekenland geleend en hoe zwaar drukt die last?

Vanaf mei 2010 verstrekten de overige eurolanden aanvankelijk 52,9 miljard euro aan Griekenland. De Nederlandse bijdrage bedroeg daarbij 3,2 miljard. Het IMF deed er 20,1 miljard bij. In 2012 kwam er een tweede steunpakket uit Europa, van 143,6 miljard (Nederlands aandeel: 14,6 miljard). Het IMF zegde nog eens 28 miljard toe, waarvan meer dan de helft nog moet worden overgemaakt. Bij elkaar is dat 244,6 miljard euro.

Griekenland heeft volgens het IMF nu een staatsschuld van 317 miljard euro (174 procent van het bruto binnenlands product). Veel economen zijn het er over eens dat er te weinig inkomsten zijn om de rentelasten te dragen. De overheid moet via belastingheffing en bezuinigingen een groot begrotingsoverschot creëren om die rente te betalen. Dit doet de Grieken pijn, zeker in combinatie met de werkloosheid van 26 procent.

2 Er zijn toch al allerlei schuldverlichtende maatregelen geweest?

Ja. De Europese Centrale Bank (ECB) geeft bijvoorbeeld de inkomsten uit de Griekse staatsobligaties die zij tijdens de eurocrisis gekocht heeft, aan Athene. De rente op het eerste leningpakket is flink verlaagd. Ook is de looptijd met vijftien jaar verlengd, tot 2041.

De schuldeisers hebben hier geen verlies op geleden. Ze krijgen alleen later hun geld terug en ze verdienen minder aan rente-inkomsten. Maar de rente die zij zelf moeten betalen op de kapitaalmarkt om het geld te lenen dat zij vervolgens aan Griekenland uitlenen, ligt lager dan de rente die Griekenland aan hen betaalt.

3 Welke opties zijn er nu om Griekenland te helpen?

Tsipras heeft gezegd dat hij kwijtschelding van de helft van de schuld wil. Maar voor veel schuldeisers, Duitsland voorop, is het hele idee van kwijtschelding uit den boze. Laat staan de helft. Voor Nederland zou dat 9 miljard euro zijn.

Mogelijkheden voor ‘herstructurering’ zijn er nog wel. De Brusselse denktank Bruegel heeft er een aantal doorgerekend. Een optie is om de rente op het eerste pakket aan leningen nog meer te verlagen. Dat zou betekenen dat de eurolanden geen inkomsten meer hebben uit hun leningen aan Griekenland. Het zou Griekenland 6,4 miljard euro aan renteafdracht besparen.

Een andere mogelijkheid is de looptijd van het eerste pakket verder verlengen, bijvoorbeeld weer met tien jaar, nu tot 2051. Griekenland zou dan kunnen wachten met geld lenen op de kapitaalmarkt om de leningen aan Europa af te lossen. Die kostenbesparing zou kunnen neerkomen op circa 8 miljard euro.

Zo is het ook mogelijk om de looptijd van de leningen uit het tweede pakket te verlengen. Renteverlaging is voor dit pakket niet meer mogelijk zonder dat het de andere landen geld kost. Uitstel van betaling kan in theorie altijd. De meeste leningen uit dit pakket hebben een looptijd van ongeveer dertig jaar. Als die met tien jaar verlengd wordt, kan dit Griekenland 15 miljard aan rente besparen zonder dat het de andere landen geld kost.

4 Zou dit genoeg zijn voor een compromis met Griekenland?

Deze maatregelen bij elkaar zouden Griekenland ruim 30 miljard euro kunnen besparen, maar wel uitgesmeerd over tientallen jaren. Dat zou wat lucht geven, maar dit bedrag kan nooit toereikend zijn voor de vervulling van al Tsipras’ ambities. Bovendien moet Griekenland momenteel met Europa onderhandelen over geld dat het land de komende maanden op de been moet houden. Op 28 februari loopt het tweede steunpakket af, en moet er een nieuwe overeenkomst zijn om nog aanspraak te kunnen maken op leningen. De ECB heeft al gedreigd dat de Griekse banken geen toegang meer zullen hebben tot de goedkope bankleningen die zij nu van Frankfurt krijgen als er eind februari geen nieuw programma is. Zonder deze hulp kunnen de banken niet functioneren.

5 En wie is de nieuwe minister van Financiën die dit moet doen?

Hij heet Yanis Varoufakis (53) en hij is ervan overtuigd dat het voor iedereen in Europa beter was geweest om de financiële crisis anders aan te pakken, met meer solidariteit en nadruk op groei, bijvoorbeeld door Europese investeringen in infrastructuur. De leningen aan Griekenland waren het verkeerde middel: alleen bedoeld om rentebetalingen en aflossingen te blijven voldoen en banken overeind te houden die dat geld vervolgens niet terugpompten in de economie. Een land met schulden help je niet door meer schulden te maken, zegt hij.

Vanaf het begin van de crisis heeft Varoufakis als geliefd analist van tv-programma’s, in zijn publicaties en talloze interviews met buitenlandse media bovendien betoogd dat de problemen zich niet tot Griekenland zouden beperken, maar zich als een olievlek verder over de eurozone zouden verspreiden.

De academicus en publicist poneerde zijn opvattingen deze week, bij de eerste zitting van het nieuwe kabinet, zoals altijd charmant en beleefd, met mooie volzinnen en af en toe een grap, in een modieus jasje dat geen colbert mag heten en uiteraard zonder stropdas.

Varoufakis is een begaafd spreker en wordt gezien als een knappe man. Hij werkte onder meer als economisch adviseur van Pasok-leider en latere premier George Papandreou. Hij doceerde aan de universiteiten van Athene en Texas en was consultant van games-maker Valve.

Varoufakis is gewend aan journalisten die geen specialist zijn en aan het publiek in collegezalen. Hij presenteert de ideale oplossing in een betere wereld, los van de politieke realiteit van de dag. Omdat de dynamiek van de eurogroep en de Europese Raad anders is, harder, durft niemand te voorspellen of hij naast een goed redenaar ook een effectief onderhandelaar kan zijn.

Met medewerking van Marloes de Koning

    • Hanneke Chin-A-Fo