‘Kom op man, dit is de 17e eeuw!’ Recensenten over Michiel de Ruyter

Ruim driehonderd jaar na zijn dood veroorzaakt hij nog steeds commotie. Zou hij dat ooit hebben vermoed? Waarschijnlijk niet. De zeventiende-eeuwse admiraal Michiel de Ruyter is te zien in een nieuwe Nederlandse film. Wat vinden de recensenten ervan?

Michiel de Ruyter (Frank Lammers) tijdens de opnames. Foto ANP / Piroschka van de Wouw

Ruim driehonderd jaar na zijn dood, en hij veroorzaakt nog steeds commotie. Zou hij dat ooit hebben vermoed? Waarschijnlijk niet. De zeventiende-eeuwse admiraal Michiel de Ruyter, inspiratiebron voor menig zeevaarder (en voor docenten, bakkers en bekermakers), is vanaf vandaag in de bioscoop te zien. In de nieuwe film Michiel de Ruyter: ‘Wars are fought by many, history is made by few’.

Waarschijnlijk wist je dit al. Nog voordat de film in de bioscopen draaide (officiële filmsite hier), laaide het protest tegen de productie op. Tegenstanders zagen De Ruyter als “beschermheer van de Nederlandse slavenhandel” over wie geen film gemaakt zou moeten worden, en zeker geen heldenverhaal (€). In de afgelopen weken verschenen acteurs, historici en nazaten van De Ruyter meermaals in actualiteitenprogramma’s (hier bij Jinek) en in de kranten om uitleg te geven.

Zo nuanceerde (€) historicus en De Ruyter-biograaf Prud’homme van Reine in nrc.next:

“De Ruyter zo nadrukkelijk in verband brengen met slavernij is zwaar overdreven. Hij heeft in West-Afrika een paar forten heroverd op de Engelsen, die door de Nederlandse West-Indische Compagnie voor slavenhandel werden gebruikt. Zelf heeft hij zich nooit direct met de slavenhandel ingelaten.”

De makers van de film waren niet per se uit op authenticiteit, zei Prud’homme van Reine. Het verhaal is geromantiseerd.

“Het is moeilijk je feitenkennis los te laten, maar tegelijk realiseer ik me dat zo’n film een strak verhaal nodig heeft en dat je allerlei gebeurtenissen moet weglaten en figuren moet samenvoegen om tot een filmverhaal te komen.”

Hier vast een voorproefje van de miljoenenproductie.

Bekende nederlanders

Weg van de discussie, terug naar de film. De productie telt tientallen bekenden uit het Nederlandse film- en televisiecircuit. Een greep uit de acteurslijst: in heldenrol Frank Lammers, bekend van De marathon, De bende van Oss en de musical Hij gelooft in mij. Acteur Barry Atsma, te zien in films als Loft en Komt een vrouw bij de dokter, speelt politicus Johan de Witt. En ook Lieke van Lexmond (van bijvoorbeeld Goede tijden, slechte tijden), Pip Pellens (idem dito) en Victor Löw (van films als Smoorverliefd en Radeloos) komen voorbij. Net als, natuurlijk, Rutger Hauer.

Hoe kun je zo’n film met bloederige zeeslagen - grotendeels opgenomen in het IJsselmeer en het Markermeer - nu kijken met jongere kinderen? Daar heeft regisseur Roel Reiné iets op bedacht: er draaien twee versies in de bioscoop. Het origineel bevat expliciete beelden van de lynchpartij op de gebroeders De Witt en is bedoeld voor kijkers vanaf zestien jaar. Wie ouder is dan twaalf, mag naar de aangepaste versie.

Moet je ‘m zien? We zetten de recensies op een rij.

Michiel de Ruyter (Roel Reiné, 2015), 151 minuten. IMDB: 7,9

De eerste vraag: verdient De Ruyter deze film? Het antwoord is “een zuinig ja”, schrijft (€) NRC-redacteur Coen van Zwol in NRC Handelsblad (★★★☆☆), hoewel hij de makers best wat extra geld had gegund. Acht miljoen is schamel voor een epos van tweeënhalf uur, met vijfentwintig jaar aan zeeslagen en politieke intriges. Dat zie je terug, schrijft Van Zwol.

“Soms kiert de economie er evenwel hinderlijk doorheen, met name bij de zeeslagen. Het is fraai wat computertrucage vermag: fregatten dobberen geloofwaardig op de golven en door uit te zoomen naar een vogelperspectief geeft Reiné aardig inzicht in de strategie van 17de eeuwse zeeslagen. Maar de hectiek is steeds dezelfde: montages van tromgeroffel, gespannen blikken, admiraals die door stoffige verrekijkers kijken en oneliners debiteren, bulderende kanonnen, brandende matrozen.”

Het script is sterk: een meeslepend verhaal over een kleine, dynamische koopliedenrepubliek, intern verdeeld tussen orangisten en staatsgezinden. De helden in de film praten als Vinexwijkers, maar dat pakt niet slecht uit.

“Als De Ruyter weigert de vloot te leiden omdat zijn rang en anciënniteit dat niet toestaan, roept raadspensionaris Johan de Witt (Barry Atsma): “Kom op man, dit is de 17de eeuw! Alles kan.” Zo valt het ook te billijken dat de voorvaderen strijden voor vrijheid, tolerantie en diversiteit, zoals De Witt in een ronkende speech stelt, en niet voor religie.”

Is de film goed? Niet zo, vindt Van Zwol. Potsierlijk? Soms, met name als we de zwaarlijvige admiraal aan een touw een vijandelijk fregat zien enteren. Vermakelijk? Ja. “Michiel de Ruyter is een guilty pleasure.”

De 'zeeslag' op het Markermeer.

De ‘zeeslag’ op het Markermeer. Foto ANP / Piroschka van de Wouw

Vermoeidheid

Het Parool geeft de film een bescheiden aantal van twee sterren (★★☆☆☆), hoewel het zou gaan om een “enorm ambitieus project” en een “grote gok voor de nationale filmmarkt, waarin Nederlandse bioscoopbezoekers alleen maar naar romcoms, jeugdfilms en Gooische Vrouwen gaan kijken”. Maar een minpuntje bij de film: we raken van de ene zeeslag in de andere verzeild, waaruit blijkt dat regisseur Reiné een beperkt repertoire heeft.

“Hij heeft alle knoppen meteen opengedraaid en als je de zoveelste matroos door het luchtruim ziet vliegen te midden van de bekende houtresten, slaat de vermoeidheid toe. En als we het zoveelste vogelperspectief voorgeschoteld krijgen, begint de digitale trukendoos ook wat doorzichtig te worden.”

Ook is er weinig sprake van duidelijk tijdsverloop. Of het ís er wel, maar voor de kijker is het niet te volgen.

“Voor een historische film wordt er een eigenaardig spel met de tijd gespeeld. Dat er in de periode die de film reconstrueert decennia verlopen, is uit niets op te maken: er worden nergens jaartallen genoemd. Als het hoofdstuk Rampjaar arriveert, mag u hopen dat u gedegen geschiedenisonderwijs heeft genoten (spoiler: 1672).”

Ook De Telegraaf (★★★☆☆) beschrijft de herhaling in opnames van “door verrekijkers turende personages, effectshots van bovenaf en schilderachtige vergezichten”. Volgens de krant heeft Reiné, die zelf ook achter de camera stond, met deze film te veel gewild. Het budget van acht miljoen euro lijkt wellicht veel, maar is voor zulke megaproducties eigenlijk maar zakgeld, schrijft Marco Weijers. Pluspunt: de makers van het “historische en bij vlagen boeiende epos” hebben lef.

“Helaas betalen hun ambities zich door een gebrek aan subtiliteit maar ten dele uit. Michiel de Ruyter is een lange geschiedenisles vol uitroeptekens geworden.”

De acteerprestaties noemt Weijers “acceptabel”.

“Toch vallen er ook pijnlijke uitglijders te noteren. Zo schmieren Victor Löw en Jules Croiset er tenenkrommend op los en is de muziek al even bombastisch. Ook het opzichtige gewapper met de Nederlandse driekleur leidt vooral af.”

spierballencinema

Een beperkt repertoire? Reiné is een “meesterregisseur”, schrijft HP/De Tijd, met een scherp oog voor detail. Dat is te zien in decors, geïnspireerd op Nederlandse schilderijen uit de Gouden Eeuw, maar zeker ook in de scènes op ‘zee’.

“Verbluffender nog zijn de grote zeeslagen, gefilmd op het Markermeer bij Lelystad, op het dek van vier oude zeilschepen, met honderden figuranten. Voor de special effects liet Reiné een Brits team invliegen, dat met behulp van de computer hele scheepsvloten op realistische wijze tot leven wekte – op een niveau dat in Nederland niet eerder te zien was.”

NU.nl geeft de film vier sterren (★★★★☆). Verdiend voor het lef van de makers, en omdat het geen stoffige kostuumfilm is geworden, schrijft André Nientied. Maar wel een “snelkookpanfilm”:

“De camera vliegt tijdens zeeslagen tussen de schepen door, houtsplinters vliegen na kanoninslagen in slow motion door de lucht en de Nederlandse vlag wappert tegen een ondergaande zon. Het is spierballencinema als een jongensboek vol uitroeptekens, maar Reiné beheerst het genre tot in de details.”

Dit is meer dan zeeslagje spelen, schrijft het Algemeen Dagblad (★★★★☆). Dit is een drama met politiek verwikkelingen en ingewikkelde historische verhoudingen, die keurig en helder voor de kijker worden neergezet. Chapeau, en dus vier sterren. Zwakker zijn de scènes aan het Engelse hof met Charles Dance (Game of Thrones) als koning Charles II, maar de Nederlandse personages overtuigen als hart van de film, “waarin het geweld redelijk binnen de perken blijft”.

Figuranten op de filmset.

Figuranten op de filmset. Foto ANP / Piroschka van de Wouw

bewondering

Positief: het Nederlandse acteerwerk, schrijft de Volkskrant (★★★☆☆). Barry Atsma speelt een goede charismatische en koppige Johan de Witt. Egbert-Jan Weeber (Hartenstraat, Bloedverwanten) zet met lef een tweeslachtige prins van Oranje neer, zowel weifelend als ambitieus. Scènes aan het Engelse hof zijn niet allemaal even historisch correct, maar wel “spannend en sprankelend”. Maar soms is de film wat “overdadig en lomp”.

“Dat Reiné de film dichtsmeerde met muziek en geen moment stilte durft te laten vallen, is jammer. Juist het lawaaiige spektakel smeekt om rustpunten, maar de actiescènes worden tot de nok gevuld met tromgeroffel en botte dialogen (‘Donder op met je linie, die schepen zijn voor mij’). Toch zijn het ook die zeegevechten die de meeste bewondering afdwingen. De in formatie varende vloot van De Ruyter ziet er prachtig uit, als een choreografie op het water, dan weer van bovenaf, dan weer langszij gefilmd.”

Lees ook in NRC Handelsblad: Fregatten dobberen op de golven (€), de volledige recensie van Coen van Zwol.

    • Sterre van der Hee