Opinie

Is Super Mario nu aan de top van zijn macht?

Hij is wereldberoemd in Europa. Super Mario. Maar waarom is president Draghi van de Europese Centrale Bank, een ongekozen bureaucraat, zo machtig dat iedereen het heeft over de extreme geldverruiming genaamd QE?

De macht van de presidenten van centrale banken heeft een structureel karakter, sinds voorzitter Paul Volcker van de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, dertig jaar geleden de galopperende inflatie wist te beteugelen. Hij deed dat door torenhoge rentes te forceren, zodat bedrijven een procent of twintig moesten betalen.

De toegenomen macht van de centrale banken ging de laatste drie decennia gelijk op met verrijkende financiële liberaliseringen. Nationale en internationale geldstelsels zijn steeds regellozer geworden. Dat begon ermee dat de Amerikanen in 1971 de naoorlogse koppeling tussen hun dollar en de goudprijs loslieten. Dat ging verder met het schrappen van talloze regels die de financiële wereld inkapselden. En dat eindigde ermee dat je in de loop van deze eeuw op de financiële markten overal altijd in alles kon handelen. Wat nu is toegestaan zou een deelnemer aan de financiële wereld dertig jaar geleden ervaren hebben als een gekkenhuis waar de patiënten het roer hadden overgenomen. De nationale afbakeningen tussen banken, verzekeraars en geldbeheerders zijn verminderd of verdwenen, nationale valuta zijn verdwenen of onderling inwisselbaar, nationale maatregelen van nationale ministers van Financiën bieden in de praktijk geen oplossingen meer. De macht van centrale banken is de keerzijde van de onmacht die politici zichzelf met de liberaliseringen hebben opgelegd.

De macht van de centralebankpresident weerspiegelt ook een verlangen naar de sterke man (m/v). De verlosser. Juist in crisistijd. Iemand die boven de partijen staat. Als politici de zaken op hun beloop hebben gelaten of misschien wel uit de hand hebben laten lopen, is daar übertechnocraat Draghi. Politicus zonder partij.

Dat is geen exclusief Europees fenomeen. Zie Volcker. De bewieroking van Federal Reserve-voorzitter Alan Greenspan (1986-2006). De lof voor zijn opvolger Ben Bernanke, die de kredietcrisis overwon die Greenspan had gezaaid.

Centralebankpresidenten waren machtig omdat zij de financiële markten feilloos wisten te bespelen. Speculanten en beleggers hielden van centrale banken omdat zij volgens vergelijkbare concepten dachten. Geen regeldrift van politici, maar sturing via markten en marktprijzen. Zoals de hoogte van de rente. De hoogte van wisselkoersen. De geldverruiming vorige week stuurde de rente nog lager. Obligatiekoersen stegen. Beurzen ook. De hausse op die twee markten duurt nu al meer dan dertig jaar, slechts onderbroken door wat bijna catastrofale schokken. Duizelingwekkend.

Of de koerspieken zijn bereikt weten we nu nog niet, maar je ziet de politieke conjunctuur wel kenteren. Strengere regelgeving maakt een herstart. Hoor de klaagzang van minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) over de lobby van de financiële wereld tegen zwaardere eisen. En politici hebben afscheid genomen van de onfeilbaarheid van centrale banken. Hoor de luidruchtige kritiek vorige week van Duitse, Nederlandse en Belgische politici op de extreme geldverruiming van de ECB. Ook president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank, zelf een deelnemer, nam publiekelijk afstand van het ECB-besluit. Zo machtig als Draghi nu was, zo machtig wordt hij nooit meer.