‘In het Amsterdamse openbaar vervoer vallen zo’n 800 mensen per jaar in slaap’

Dat zei de directeur van vervoersbedrijf GVB deze week tegen RTL Nieuws

illustratie Martien ter Veen
illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Op het Koningsplein in Amsterdam stapte afgelopen vrijdagmiddag een 56-jarige man op tramlijn 5 naar Amstelveen. Hij werd tijdens de rit onwel en overleed, rechtop in zijn stoel tegen het raam. Een natuurlijke doodsoorzaak, bleek later. Zeker twee of drie passagiers hebben de bestuurder er tijdens de rit op geattendeerd dat het niet goed zou gaan met hun medepassagier. Er zou tegen de bestuurder, volgens ooggetuigen in De Telegraaf, zelfs zijn gezegd dat hij een dode vervoerde. De bestuurder had volgens het Amsterdamse vervoersbedrijf GVB direct een ambulance moeten inschakelen. In plaats daarvan reed hij zonder poolshoogte te nemen nog twintig minuten door, tot de eindhalte.

Alexandra van Huffelen, directeur van het GVB, sprak op de website van RTL Nieuws over een „afschuwelijk” incident dat „niet had mogen gebeuren”. De bestuurder had volgens haar gedacht dat de man in slaap was gevallen, ‘iets wat zo’n 800 keer per jaar gebeurt’. De man zou daarom niet de moeite hebben genomen om te kijken wat er met de passagier aan de hand was.

Hoe weet een vervoersbedrijf zo exact hoeveel passagiers er slapen tijdens de rit? We checken de uitspraak dat jaarlijks 800 mensen in GVB-voertuigen in slaap vallen.

Eerst nog even dit

Hoe de bewuste tramrit precies is verlopen, is nog onduidelijk. Direct na het incident zijn camerabeelden en voice locks, gesprekken tussen bestuurder en verkeersleiding, „in veiligheid gesteld”, zegt Eric Bosman, woordvoerder van het Amsterdamse vervoersbedrijf GVB. Uit de voice locks blijkt dat door de bestuurder aanvankelijk melding is gemaakt van een ‘slaper’. De procedure is dan: rijden tot de eindhalte. „Je kunt niet bij elke slaper de tram stoppen.”

Maar, in dit geval valt in de voice locks ook twijfel te bespeuren over de toestand van de man, „mede door signalen van medereizigers”. De bestuurder is daarom „ten onrechte” blijven uitgaan van een slaper. Wát er precies door de passagiers tijdens de rit is gezegd tegen de bestuurder over de toestand van de overleden man, is onduidelijk. Nog niet alle betrokkenen zijn door de politie gevonden, zegt Bosman. Hij roept daarom hierbij alle ooggetuigen op zich alsnog te melden.

Waar is het op gebaseerd?

Even je ogen dichtdoen in de tram mag best, zegt de GVB-woordvoerder. En als iemand langdurig in diepe slaap verkeert, kan de bestuurder de passagier een tikje op de schouders geven of hem proberen te wekken via de intercom.

Maar het komt ook voor dat een passagier niet goed wakker lijkt te worden. Bijvoorbeeld vanwege drank of drugs. Soms zijn er mensen die ‘hinderlijk’ slapen. Zwervers die in koude winters langdurig en languit een paar stoelen bezet houden. Zulke ‘comateuze’ slapers meldt de bestuurder aan de verkeersleiding, waarna bij de eindhalte een ‘mobiel OV-zorgteam’ de slaper opvangt. Van zulke meldingen zijn er volgens Bosman circa 800 per jaar, verdeeld over de bijna vierhonderd trams, bussen, metro’s en veren van het GVB.

Als een passagier onwel wordt, geldt een andere procedure. De bestuurder dient direct te stoppen en de hulpdiensten in te schakelen, waarna binnen 7 minuten een ambulance ter plaatse hoort te zijn. Vorig jaar waren er 186 van zulke meldingen.

Opvallend is dat op lijn 5, die rijdt van het Centraal Station in Amsterdam tot aan het winkelcentrum van Amstelveen, relatief vaker ‘slapers’ worden gemeld dan op andere tramlijnen. De reden is onbekend, zegt Bosman. Bekend is wel dat er veel studenten en forenzen van lijn 5 gebruikmaken. Daarnaast is het, vanwege ouder materieel, een van de weinige ‘open’ tramlijnen in Amsterdam: er zit geen controleur achterin die kan dienen als extra paar ‘ogen en oren’.

Conclusie

Volgens de directeur van het Amsterdamse vervoersbedrijf GVB vallen er ‘zo’n 800 keer per jaar’ mensen in het openbaar vervoer in slaap. Volgens een woordvoerder slaat dit aantal niet op iedereen die even slaapt. Het is gebaseerd op het aantal meldingen van ‘zware, hinderlijke slapers’ bij de verkeersleiding. We beoordelen de stelling als grotendeels waar.