Griekenland wil de Russen nu te vriend houden

De nieuwe linkse regering dreigt niet in te stemmen met nieuwe EU-sancties tegen Rusland. Veel Grieken zijn pro-Russisch.

De nieuwe Griekse minister van Buitenlandse Zaken, Nikos Kotzias, spreekt journalisten toe in Athene. foto AP / Petros Giannakouris
De nieuwe Griekse minister van Buitenlandse Zaken, Nikos Kotzias, spreekt journalisten toe in Athene. foto AP / Petros Giannakouris

Verwarring in Brussel. Weet de nieuwe Griekse regering niet hoe het werkt binnen de Europese Unie, of worden hier stellingen betrokken, wisselgeld voor latere onderhandelingen? Dinsdag hing een boze premier Alexis Tsipras aan de lijn bij EU-buitenlandcoördinator Federica Mogherini. Hij liet daarna een bericht uitgaan dat Griekenland niet staat achter de gezamenlijke EU-verklaring, waarin Rusland wordt gedreigd met meer sancties vanwege bemoeienis met het conflict in Oekraïne.

In Brussel was gerekend op stevige discussies over financiën, maar de machtswisseling in Griekenland laat zich nu ook meteen ook voelen in het buitenlands beleid. Voor de sancties tegen Rusland is unanimiteit nodig van de 28 EU-lidstaten. Als de nieuwe Griekse regering volhardt in bezwaren daartegen, kunnen de al genomen maatregelen tegen Rusland mogelijk niet worden vernieuwd. In maart moet daar weer over worden gestemd.

Tegen sancties gestemd

De opstelling van de nieuwe Griekse regering had geen verrassing hoeven zijn. Tsipras’ partij Syriza, nu de grootste politieke partij, heeft eerder ook in het Europees Parlement tegen sancties tegen Rusland gestemd. Net als tegen een associatieakkoord van de EU met Oekraïne.

Tsipras is, zoals een groot deel van zijn achterban, anti-Amerikaans en pro-Russisch. Dat is een overblijfsel van de Amerikaanse inmenging in Griekenland tijdens de Koude Oorlog. In Amerika en West-Europa werd na de Tweede Wereldoorlog gevreesd dat communisten aan de macht zouden komen. Om dat te voorkomen werden rechtse nationalisten gesteund. Veel communisten moesten vluchten en kwamen in de Sovjet-Unie terecht.

De nieuwe Griekse minister van Buitenlandse Zaken, Nikos Kotzias, zat twee keer vast wegens zijn verzet tegen de door de VS gesteunde kolonelsdictatuur in Griekenland, van 1967 tot 1974. De hoogleraar uit Piraeus is openlijk pro-Russisch en kritisch op het beleid van de Europese Unie inzake Oekraïne.

Over de verklaring die in Brussel was opgesteld, was overlegd met de permanente Griekse vertegenwoordiging in Brussel (benoemd door de vorige regering). EU-functionarissen werden daarom totaal verrast door de actie van Tsipras.

Twintig minuten voor publicatie belde de Griekse regering met het secretariaat van de Europese Raad, het gremium van EU-leiders. De Grieken zeiden zich ongemakkelijk te voelen over de tekst, maar vertelden niet waarom, aldus bronnen daar. Opnieuw onderhandelen zou voor nog meer vertraging zorgen, dus werd een voetnoot aangeboden: dat de tekst niet opgaat voor Griekenland, vanwege de regeringstransitie daar.

Maar dat wilden de Grieken niet. Minister Kotzias sprak van een schending van EU-regels en een poging de nieuwe Griekse regering met voldongen feiten te confronteren. „Wie denkt dat Grieken wegens hun schuld hun soevereiniteit en een actieve bijdrage aan EU-beleid opgeven, heeft het bij het verkeerde eind”, zei hij tijdens de machtsoverdracht op het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Veel positiever over Rusland

Grieken denken gemiddeld veel positiever over Rusland dan mensen in andere EU-landen. Dat komt onder meer doordat ze, net als de Russen, oosters-orthodox zijn. Meer dan de helft vindt sterk Russisch leiderschap in de wereld wenselijk, bleek in september uit een peiling in opdracht van het German Marshall Fund. Zes op de tien Grieken vinden dat hun regering de relatie met Rusland onafhankelijk van de EU zou moeten onderhouden.

Volgens onderzoeker Anton Sjechovtsov, die aan het Weense Instituut voor Menswetenschappen (IWM) onderzoekt hoe het Kremlin in Europa extreem-rechts steunt en extreem-links manipuleert, zou Syriza het ‘paard van Troje’ van Rusland in de EU kunnen worden.

Sjechovtsov heeft op Facebook een foto geplaatst van Kotzias naast een Russische ultranationalist. Premier Tsipras sprak in mei 2014 in Moskou nog met Russen tegen wie door de VS sancties zijn ingesteld omdat ze Oekraïne zouden destabiliseren.

De rechts-nationalistische, kerkelijke en pro-Russische coalitiepartner ANEL van Panos Kammenos versterkt de regering in die opstelling, zegt Sjechovtsov op zijn weblog. Voor Kammenos gaat het vooral om de kerkelijke en economische banden.