Anoniem stilleven in de Fundatie blijkt werk van Jan Lievens

Foto Museum De Fundatie

Een anoniem stilleven uit de zeventiende eeuw van Museum De Fundatie in Zwolle blijkt een werk te zijn van Jan Lievens, eens ateliergenoot van Rembrandt. Dat hebben experts van het Rijksmuseum vastgesteld. Vandaag licht directeur Ralph Keuning van de Fundatie die nieuwe toeschrijving toe in het televisieprogramma De Wereld Draait Door.

De komende vier maanden zal het stilleven hangen in het DWDD pop-upmuseum in het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Dat pop-upmuseum toont werken uit museumdepots. De afgelopen weken is het paneel (59,5 x 96 cm) uit 1627 onderzocht door experts van het Rijksmuseum in Amsterdam, dat zelf een stilleven van Lievens in de Eregalerij heeft hangen.

Boek het sterkste onderdeel op schilderij

De experts zien aanwijzingen in de manier waarop het boek, “het sterkste onderdeel van het schilderij”, is geschilderd. Die komt ook overeen met de manier waarop Lievens boeken schilderde in die periode. Het Rijksmuseum had De Fundatie aangeboden het werk te onderzoeken, toen er suggesties waren dat het stilleven van Rembrandt zou kunnen zijn. Het stilleven van Lievens in het Rijksmuseum was, in 1963, ook als een Rembrandt aangekocht.

“Binnen een jaar werd besloten hem aan Lievens toe te schrijven. Lievens is soms toch een beetje de reservebak voor alles wat niet van Rembrandt is”, zegt natuurwetenschappelijk onderzoeker Arie Wallert. Hij bekeek samen met collega’s het werk. Zij hebben de twee stillevens materiaaltechnisch onderzocht en naast elkaar in de Eregalerij bestudeerd.

Verf minder dik dan op Lievens in Rijksmuseum

Lievens en Rembrandt deelden in de tweede helft van de jaren twintig van de Gouden Eeuw een atelier in Leiden. Zij gebruikten voor hun panelen vaak hetzelfde hout en de voorwerpen op hun schilderijen komen vaak overeen. Zo is de brieventas in dit stilleven tevens te zien in werk van Rembrandt.

Op de Lievens van het Rijksmuseum is de verf dikker aangebracht dan op die van de Fundatie. Dat komt doordat onder het stilleven in het Rijks een portret van een vrouw zit, zoals op röntgenopnames te zien is. “Maar van andere werken, bijvoorbeeld van een portretje dat hij in die tijd van Rembrandt heeft gemaakt, weten we dat Lievens ook heel dun kon schilderen”, zegt Wallert. Uit infraroodopnamen blijkt dat er onder het stilleven van De Fundatie geen andere schildering zit.

De Fundatie is terughoudend met toeschrijvingen. Directeur Ralph Keuning: “Bij ons is bij twijfel de reflex om toe te schrijven aan een anoniem kunstenaar.” Vijf jaar geleden werd er na onderzoek door het Van Goghmuseum van vier werken die door Hannema aan Van Gogh werden toegeschreven, er één erkend als een echte Van Gogh.

Lees hier ook de speciale pop-upkrant, die vandaag bij de digitale editie van NRC Handelsblad wordt verspreid en gratis is te downloaden via nrc.nl