Als Van Praag het wordt, moet hij dit gaan oplossen

Michael van Praag heeft zich kandidaat gesteld voor het voorzitterschap van de FIFA, de wereldvoetbalbond. Flinke klus, er is veel werk te doen.

Illustratie Hajo

Stel je een organisatie voor groter dan de Verenigde Naties en onder leiding van een corrupte, zelfs ietwat dictatoriale club bestuurders. Een club die zich om laat kopen, zich niks aantrekt van kritiek en vooral geliefd is bij kleine Afrikaanse staatjes. Dan heb je ongeveer het beeld voor je dat het Westen heeft van de FIFA.

De wereldvoetbalbond kampt met een ernstig imagoprobleem in Europa en Noord-Amerika. Na onthullingen over verkochte WK’s, verdraaide onderzoeksrapporten en fratsen van de voorzitter, klinkt er in het Westen een roep om verandering. Te beginnen bij een nieuwe voorzitter.

Die roep is luid. In het Westen althans. Maar het probleem voor de westerse landen is dat die roep wordt overschreeuwd door de rest van de wereld.

Europa is namelijk maar klein grut voor de wereldvoetbalbond. Bij belangrijke beslissingen (zoals bij de benoeming van een nieuwe voorzitter) tellen de stemmen van alle 209 lidstaten (de VN heeft er 193) even zwaar. Die van Somalië en Noord-Korea (de corruptste landen ter wereld volgens Transparancy International) wegen even zwaar als die van bijvoorbeeld Duitsland en Nederland.

(Over het verschil met het aantal VN-lidstaten nog dit: landen die niet alom erkend worden zoals bijvoorbeeld Taiwan en Palestina zijn wel lid van de FIFA, maar niet van de VN, en waar het Verenigd Koninkrijk bij de VN als één lid vertegenwoordigd is, is het bij de FIFA met meerdere voetbalbonden aangesloten: de Engelse, de Schotse, de Welshe en de Noord-Ierse.)

Toch probeert de Nederlander Michael van Praag, nu voorzitter van de Nederlandse voetbalbond KNVB, het om FIFA-voorzitter te worden. Als redder van het imago van de wereldvoetbalbond.

Drie imagoproblemen die hij zal moeten wegwerken:

Imagoprobleem 1: de FIFA ... ... is makkelijk om te kopen

De laatste tijd ligt de FIFA vooral onder vuur vanwege de omstreden toewijzingen van WK’s aan Rusland (2018) en, vooral, Qatar (2022). Het Wereldkampioenschap voetbal is na de Olympische Spelen het grootste sportevenement ter wereld.

Was een zandbak van 40 tot 50 graden Celsius echt de beste plek op aarde voor het wereldkampioenschap grasvoetbal? Onderzoekjournalisten doken erop en kwamen met nogal wat bevindingen thuis.

Toonaangevend was een publicatie van de Britse krant The Sunday Times afgelopen zomer. Op basis van tienduizenden gelekte e-mails en vier jaar onderzoek, reconstrueerde de krant het complot waarmee Qatar het WK zou hebben gekocht. Grootste boef in dat complot was de toenmalig vicepresident van de FIFA: Mohamed bin Hammam, uit Qatar. Hij zou bestuursleden van de FIFA betaald hebben in ruil voor een stem op zijn land. Tienduizenden dollars gingen naar de bondsvoorzitters van Liberia en Ivoorkust. De FIFA-official uit Trinidad en Tobago zou er zelfs 1,2 miljoen dollar aan verdiend hebben.

Toen het onderzoek van de krant verscheen, was Bin Hammam al voor het leven geschorst door de FIFA. Zoals wel meer FIFA-bestuurders. Vier jaar eerder werden bestuursleden uit Nigeria en Tahiti geschorst toen journalisten aantoonden dat ze hun stem best wilden verkopen.

Imagoprobleem 2: de FIFA ... ... doet niet aan zelfreflectie

Na alle aantijgingen van corruptie stelde de FIFA een onderzoek naar de toewijzing van de WK’s in. Er kwam een rapport van 350 pagina’s, alleen mocht niemand het lezen, behalve een handvol mensen binnen de FIFA. De samenvatting werd wel gepubliceerd. En die was „nogal een grap” in de woorden van de voorzitter van de Engelse voetbalbond. De auteur van het onderzoeksrapport reageerde furieus. De samenvatting is volgens hem een „incorrecte in incomplete weergave” van het rapport. De auteur, de meermaals onderscheiden jurist Michael Garcia, stapte op toen de FIFA zijn klacht over de samenvatting op procedurele gronden afwees.

Binnenkort komt het rapport dan toch naar buiten, besloot de FIFA vorige maand. Maar dan wel geredigeerd. Passages die juridische risico’s opleveren komen er niet in. Het kan dus wel even duren.

En eerst moeten vervolgonderzoeken, die voortvloeiden uit het rapport, afgerond zijn. Want zelfs in die omstreden samenvatting is sprake van misstanden. Zo zouden zeker zes landen FIFA-bestuurders hebben gepaaid. Maar met de toewijzing van de toernooien aan Qatar en Rusland zou weinig aan de hand zijn.

Imagoprobleem 3: de FIFA ... ... vertoont dictatoriale trekjes

De corrupte reputatie van de wereldvoetbalbond wordt alleen maar versterkt door de reputatie die zijn voorzitter met zich meetorst. De 78-jarige Zwitser Sepp Blatter is sinds zijn verkiezing tot voorzitter in 1998 (16,5 jaar geleden) al verdacht. De underdog kreeg toen plots de stemmen van dertig Afrikaanse landen en versloeg de grote favoriet voor de voorzittersstoel, de Zweedse voorzitter van de Europese voetbalbond UEFA.

De stemmen van Afrikaanse landen kreeg Blatter in ruil voor financiële steun, schreef de Britse onderzoeksjournalist David Yallop. Zijn drie herverkiezingen zouden een rechtstreeks gevolg zijn van de ontwikkelingsgelden die de FIFA onder Blatter investeert in tientallen kleine landen „om het voetbal wereldwijd te promoten”, zoals de missie van de FIFA voorschrijft.