Terreur Boko Haram splijt Nigeria

Vlak voor landelijke verkiezingen bedreigen moslimmilitanten provinciehoofdstad Maiduguri.

Als Caleb Bitrus na drie keer overgaan zijn telefoon opneemt, klinken aan de andere kant van de lijn luide knallen en geschreeuw op de achtergrond. Dat zijn geen nieuwe gevechten, verzekert hij, maar de geluiden van een stad die weer ontwaakt na een nipte ontsnapping aan de dood. „Alles is nu kalm en ordelijk in Maiduguri. Maar we lopen groot gevaar. We kunnen geen kant op.”

De paniek in Maiduguri dringt door tot ver in het zuidwesten van Nigeria, in Lagos, de grootste stad van het land, waar zijn familie per telefoon contact houdt met de achterblijvers. Afgelopen weekeinde openden militanten van Boko Haram op drie fronten de aanval op Maiduguri, een stad van ruim 1 miljoen inwoners in de meest noordoostelijke deelstaat. Maiduguri zou de hoofdprijs zijn in de wens van de militanten een kalifaat te stichten in deze uithoek van het land. Het Nigeriaanse leger houdt stand. Maar de opluchting daarover komt tegelijk met veel zorgwekkender nieuws.

De grote legerbasis in het stadje Monguno, 130 kilometer verderop gelegen, is met een paar ferme klappen in handen gevallen van Boko Haram. De basis was de belangrijkste buffer voor Maiduguri. De school voor officierskinderen valt als eerste in handen van de militanten. Woningen worden platgebrand. „Alles staat in brand, alles wordt vernietigd”, zegt Caleb, die afgaat op berichten van vluchtelingen uit die stad. Grote voorraden wapens worden buitgemaakt. Vrachtwagens vol regeringssoldaten vluchten naar Maiduguri. „Het leger hier weigerde die vluchtende soldaten toe te laten tot de barakken. Dat moet een bevel zijn geweest van bovenaf. Ze moesten terug om te gaan vechten.”

De gouverneur van de staat Borno waarschuwt de inwoners van Maiduguri zich niet door angst te laten overweldigen. „Ik vraag alle inwoners van de staat Borno niet in paniek te raken. Dit is onze grond. Laat je niet leiden door angst. Vlucht niet, blijf waar je bent”, verklaart gouverneur Shettima in een BBC-programma in de lokale Hausa-taal. „Maar we kunnen niet weg”, zegt Caleb Bitrus over een krakende telefoonlijn. „Het vliegveld is alleen nog beschikbaar voor militairen en politici. De weg is te onveilig.”

Christenen vluchten zuidwaarts

Caleb Bitrus is christen. Een groot deel van zijn familie is gevlucht naar buurland Kameroen. Andere familieleden vertrokken eind vorig jaar naar Lagos. Zijn halfbroer Joseph Bitrus vertrok in september en woont nu op een van de eilanden waarover de megastad Lagos zich uitstrekt. Bellen met zijn familie kost hem zichtbaar moeite, machteloos door de duizenden kilometers die hen scheiden.

Ver voor de beweging de aandacht van de wereldpers opeiste, moest hij in het gebied voorzichtig zijn met zijn geloof in het overwegend islamitische noorden. „Ik gaf me vaak uit voor Youssouf”, zegt Joseph, gekleed in het voetbalshirt van Spanje. „Ik ging naar school met moslims. Ik spreek Arabisch zoals zij. Ik kan reciteren uit de Koran. Toen islamitische jongeren jaren geleden het busbedrijf van de christelijke eigenaar voor wie ik werkte aanvielen, heb ik me er zo uitgered.”

Op zijn mobieltje laat hij beelden zien van de leider van Boko Haram, Abubakar Shekau, die zijn machinegeweren, raketwerpers en banden vol kogels zegent. „God zegene ons geloof dat ons deze wapens heeft gegeven om tegen christenen te vechten”, spreekt Shekau tot de camera . „Ze wachten niet eens meer tot we zijn gearriveerd. Ze rennen al weg voor we er zijn. Laten we nog grotere wapens brengen, nog grotere bommen om christenen te vermoorden.”

Legeroptreden voedt onvrede

Christenen zijn niet het exclusieve doelwit van Boko Haram. De beweging pleegt zelfmoordaanslagen tot in de hoofdstad Abuja. De terreur is een vrijbrief voor criminelen in het gebied geworden. „Als moslimjeugd tegenwoordig een kerk in brand zet, dan geven ze Boko Haram de schuld”, zegt Joseph Bitrus. Hij vreest het leger zoals hij Boko Haram vreest. „Als Boko Haram ergens heeft huisgehouden, is alle jeugd verdacht. Wie wegrent als het leger komt, wordt neergeschoten. Zo ben ik ook vrienden kwijt geraakt.” Zo wint Boko Haram rekruten.

De meedogenloze tactieken van het leger voeden de onvrede, voeden de beweging die zich niet alleen afzet tegen westers onderwijs, maar tegen al het falen van de seculiere, corrupte staat. Werkloosheid teistert het noorden, dat zich steeds meer buitengesloten voelt.

Elke aanslag van Boko Haram bewijst de onmacht van de christelijke zuiderling Goodluck Jonathan die 14 februari hoopt te worden herkozen als president. „Als ik president van Nigeria zou worden, dan zou ik het land in tweeën delen: een deel christelijk en een deel moslim”, zegt Joseph Bitrus. En zouden dan alle problemen van Nigeria zijn opgelost? Joseph zwijgt.