Systeemfalen in de zaak-Borst

Er komt al een onderzoek, dus dat hoeft niet meer te worden bepleit. Het Openbaar Ministerie (OM) constateerde zelf „dat een aantal zaken in het dossier vragen oproepen”. Minder zwak uitgedrukt: de manier waarop gezondheidszorg, politie, OM en rechtspraak met de latere moordverdachte Bart van U. omsprongen, wijst op een knoeiboel. Waarbij meteen opvalt dat de rechter al vroeg glashelder opschreef hoe gestoord en potentieel gevaarlijk de man was. Maar ook dat de strafrechtketen, het lokale bestuur en de gezondheidszorg daaraan geen gevolg verbonden, niet op scherp stonden of niet opletten. Taxatiefouten en omissies stapelden zich op, zo lijkt het.

Van U. is een alleenstaande schipper met ernstige angst- en waandenkbeelden die zich na de Twin Towers-aanslagen zwaar ging bewapenen. Nooit pleegde hij een misdrijf, anders dan het illegaal bezit van wapens. Een tip daarover leidde de politie naar zijn deur, waarna de molens van justitie, bestuur en GGZ gingen malen. Nu wordt hij verdacht van de moord op zijn zus. En pas in januari wist de politie hem door een DNA-match ook in verband te brengen met de moord op oud-minister Els Borst.

Van U. bleek achteraf tot de maar liefst 20 procent veroordeelden te behoren bij wie, ondanks de wettelijke plicht, geen DNA is afgenomen. Waarom die verplichte afname door de politie zo slecht wordt uitgevoerd, moet in ieder geval boven tafel komen. Was Van U.’s DNA wel bekend geweest dan had justitie de man begin vorig jaar kunnen aanhouden. Nu had hij later mogelijk de gelegenheid om zijn zus te vermoorden. Waarbij niet gezegd is dat zoiets niet vroeger of later toch had kunnen gebeuren. Maar een kans om het toen te verhinderen, lijkt toch wel gemist.

Uiterst curieus, onbegrijpelijk en eigenlijk bizar was de beslissing van de advocaat-generaal om het bevel tot gevangenneming van Van U. in 2012 niet uit te voeren. Het hof vond in hoger beroep de man zo gevaarlijk voor de samenleving dat een substantieel hogere straf nodig was dan justitie eiste. Namelijk drie jaar, in plaats van de aanvankelijk opgelegde tien maanden. Het hof schreef profetische woorden en een glashelder arrest, dat aan het OM echter niet besteed was. De man gaat „confrontaties aan die fataal kunnen zijn voor hem zelf en mogelijke slachtoffers”. Had het Openbaar Ministerie het gevaar niet zo onderschat, dan had Van U. in februari vorig jaar nog vastgezeten, toen Els Borst werd vermoord. Daarmee is niet gezegd dat Van U. erbij was betrokken, noch dat Borst niet zou zijn vermoord – maar in ieder geval niet door hem. Uitglijders, systeemfalen en gemiste kansen; dit ziet er heel ernstig uit.