Scheld deel van Griekse schuld kwijt

Europa is medeschuldig aan de Griekse crisis. Wie alles eist, krijgt minder. Tsipras hoort gelukkig niet tot de corrupte elite, aldus Sweder van Wijnbergen.

illustratie ruben l. oppenheimer

En zo is ook werkelijk gebeurd wat al maanden werd verwacht. Samaras moet weg juist nu Griekenland overeind begint te kruipen na de draconische bezuinigingen en hervormingen die als voorwaarden gesteld werden voor het gigantische schuldhulpproject, met desastreuze gevolgen voor werkeloosheid en groei.

Griekenland is door de mangel gehaald als voorwaarde voor het doorfinancieren van een schuld waarvan weinigen nog geloven dat die in verhouding staat tot wat redelijkerwijs verwacht kan worden aan terugbetalingen van een tot op het bot vermagerde economie. Alexis Tsipras, de jonge leider van de protestpartij Syriza, mag nu proberen zijn verkiezingsretoriek waar te maken. Hij wil een einde aan het bezuinigingsbeleid van de Trojka van de Europese Centrale Bank, de Europese Unie en het Internationale Monetaire Fonds.

De stem voor een radicaal alternatief is in tegenstelling tot het beeld wat in de pers is gevestigd, geen stem anti-Europa. De meerderheid van de Grieken wil helemaal niet uit de Eurozone, en al helemaal niet uit de EU. Ook Tsipras zelf heeft aangegeven een minder destructief beleid te willen, maar de eurozone en de EU niet te willen verlaten. Geen Grexit dus wat hem betreft. De uitslag is dan ook meer een stem tegen de politieke elite die met 40 jaar wanbeleid alle ellende veroorzaakt heeft. Met Samaras hoeven we geen medelijden te hebben: hij is ondanks zijn heldhaftige pogingen de ontspoorde Griekse trein weer terug op de rails te krijgen toch een van de vertegenwoordigers van juist die politieke elite.

Maar het feit dat de primair schuldigen voor de Griekse problemen de corrupte (maar wel democratisch verkozen) politici zijn achter die 40 jaar wanbeleid, zou niet moeten verhullen dat ook Europa mede schuldig is aan de huidige problemen in Griekenland. Het Europese beleid ten aanzien van Griekenland heeft uitgeblonken door volslagen economisch onbegrip en smalende retoriek die uitsluitend uit een goedkope scoringsdrift jegens een populistische achterban is te verklaren.

Die retoriek doet geen recht aan het feit dat er veel gebeurd is in Griekenland. Er is een gigantisch overschot op de primaire begroting (voor rentebetaling) opgebouwd, lonen zijn drastisch verlaagd, de productiviteit is hard gestegen mede dankzij sociaal uitermate pijnlijke ontslagrondes. Er moet nog veel gebeuren voordat Griekenland een moderne goed functionerende economie is, maar dat doet niets af aan het feit dat er al grote stappen in die richting genomen zijn.

De vraag is hoe nu verder. Tsipras zal op zeer korte termijn met de zo gehate Trojka om de tafel moeten, eind volgende maand moet er overeenstemming zijn wil de laatste tranche van het hulppakket overgemaakt worden. Dat gaat natuurlijk niet lukken, maar die deadline is al eerder uitgesteld. Als er zicht is op een redelijk compromis kan dat nog wel een keer. En dat compromis lijkt helemaal niet onhaalbaar, Tsipras’ overwinning biedt ook nieuwe kansen, juist op het vlak waar tot grote irritatie van buitenstaanders Griekenland zo weinig vooruitgang heeft geboekt.

Die irritatie betreft de voortdurende schandalig lakse belastingmoraal van de economisch-politieke elite en de daarmee nauw verweven corruptie. Het verwijderen van Samaras, die deel uitmaakte van uitgerekend de elite die telkens weer uit de wind gehouden werd, biedt nieuwe kansen op een voor Griekenland veelbelovende doorbraak. Tsipras gaat natuurlijk niet krijgen wat hij beloofd heeft, een einde aan alle hervormingen en bezuinigingen. Maar een tandje lager kan wel als Europa eindelijk de realiteit onderkent: de schulden in Griekenland zijn zo hoog dat het eisen van volledige terugbetaling daar juist de grootste bedreiging van vormt.

Europa zou het model moeten omarmen dat in de jaren negentig met veel succes toegepast is in de emerging market schuldencrisis uit die tijd: schuldverlichting in ruil voor het opschonen van de economie. Wat betreft dat laatste is al veel gedaan maar kan juist Tsipras als buitenstaander leveren waar Griekenland tot nog toe zo tekort schoot: het eindelijk aanpakken van de corruptie en schokkende belastingmoraal van de financiële elite.

De contouren van een redelijke oplossing worden zo duidelijk: Tsipras krijgt ruimte voor armoedebestrijding, misschien wat terugdraaien van dramatische ontslagrondes, maar moet juist extra leveren in het afbreken van de bastions van belasting ontduikende oligarchen, in het opschonen van het door corruptie vergeven overheidsapparaat, in het eindelijk optuigen van een fatsoenlijk functionerende belastingsmachinerie. Daarmee wordt ruimte geschapen voor de gewone ondernemer die het zonder connecties met de elite moet stellen maar nu minder last krijgt van een vijandig op financieel eigenbelang gericht overheidsapparaat. Daartegenover zou Europa gezond verstand moeten laten zegevieren: schrijf oninbare vorderingen af en schep daarmee de ruimte voor economisch herstel waardoor de nog overblijvende schulden ook werkelijk terugbetaald zullen worden. De Nederlandse en Duitse politici die zo hardnekkig vasthouden aan de fictie dat alles terugbetaald moet worden, moeten dan eerlijk aan hun kiezer uitleggen dat alles eisen betekent minder krijgen. Schuldvermindering in ruil voor het eindelijk aanpakken van corruptie, belastingontduiking en verstikkende regelgeving is goed voor de Griekse supporters van Tsipras, maar ook voor de Nederlandse belastingbetalers.