‘Niemand weet wat kunst is en kitsch’

In ‘Big Eyes’ van regisseur Tim Burton speelt Christoph Waltz een oplichter, die zich voordoet als de maker van de schilderijen van zijn vrouw. Tim Burton: „Ik ben opgegroeid met deze schilderijen met grote ogen. Als kind vond ik ze vooral doodeng.”

In de jaren vijftig en zestig was kunstenaar Walter Keane een beroemdheid met zijn beeltenissen van mysterieuze kinderen met grote, donkere, starende ogen. Een probleem: niet hij zelf, maar zijn vrouw Margaret was de werkelijke maker van het commerciële werk. Een lang bewaard geheim totdat de waarheid toch boven kwam. Christoph Waltz (Inglourious Basterds, Django Unchained) speelt de frauderende ‘kunstenaar’ in het op de werkelijkheid gebaseerde Big Eyes van Tim Burton.

Heeft u zelf wel eens creatieve ideeën gestolen van anderen?

Christoph Waltz: „Ja, schaamteloos. Alles wat ik maar kan gebruiken, pik ik in.”

Wat is volgens u goede kunst?

Tim Burton: „Ik groeide op in Burbank, Californië, waar mensen geen Matisse of Van Gogh aan de muur hadden hangen. Net als in de film hadden we schilderijen van Keane om naar te kijken: in de supermarkt, bij de tandarts, en bij mensen thuis. Pas later bezocht ik musea en galeries. Ik herinner me dat ik voor het eerst een Van Gogh zag en overdonderd was door de landschappen en de energie die van het doek spatte.

„Als kind vond ik de schilderijen van Keane vooral heel griezelig. Pas vele jaren later ontdekte ik dat het Margaret Keane was geweest die de kinderen met die hele grote ogen schilderde, en niet haar man Walter. Het hele verhaal was zo fantasierijk en surrealistisch. Een mix van humor en duisternis en disfunctionele relaties. Daar wilde ik een film van maken.”

Gaat de film over het verschil tussen kunst en kitsch? Is er een verschil?

Burton: „Dat is een vraag die ik niet precies kan beantwoorden, maar die me wel mateloos fascineert. Ik begin de film met een quote van Andy Warhol: ‘If it were bad, so many people wouldn’t like it.’ Dat is een interessante gedachte. Dit werk was zo populair dat zelfs degenen die het haatten moesten toegeven dat er blijkbaar een bepaalde kracht vanuit ging.

„Een paar jaar geleden stelde ik in het Museum of Modern Art in New York mijn eigen kunstwerken tentoon. De critici maakten het af, ze zeiden dat het zelfs nog erger was dan Keane. Maar tegelijkertijd had de expositie de hoogste bezoekersaantallen sinds tijden. Daarom vind ik de verschillende percepties van mensen ten aanzien van kunst fascinerend.”

Geldt dat ook voor films, dat moeilijk te zeggen valt wat precies kunst is en wat kitsch?

Burton: „Jazeker. Sommige van mijn films werden goed ontvangen door critici, maar daar ging niemand heen. Dat gold ook andersom. Ik weet dus ook als filmmaker heel goed dat er enorme verschillen bestaan tussen hoe mensen naar kunst kijken. Over kwaliteit is moeilijk iets definitiefs te zeggen.”

Bevat ‘Big Eyes’ ook kritiek op het snobisme van de kunstwereld?

Burton: „Ik denk dat het meer kritiek is op mensen die te snel en kortzichtig oordelen. Als kind haatte ik het al om in een hokje gezet te worden.”

‘Big Eyes’ is vergeleken met uw vorige films minder fantasierijk. Dit is een waargebeurd verhaal.

Burton: „Ja. Na een paar films met een hoog budget was het fijn om weer een film met een kleiner budget te maken. Dan ontdek je weer waarom films maken zo leuk is. Alice in Wonderland maken was juist doodeng, want daar zag je de film pas aan het eind omdat er nog zoveel speciale effecten aan toe zijn gevoegd na de opnamen. Bij Big Eyes was de enige grote uitdaging hoe we Vancouver op Los Angeles konden laten lijken.”

Waltz: „Films worden steeds groter, gaan steeds meer werken zoals reguliere bedrijven. Big Eyes is een kleine, intieme film, Tims film. Toch liet hij me Walter Keane helemaal spelen zoals ik dat zelf wilde: duister maar ook met humor.”

Is die humor mét zwartgalligheid de belangrijkste kwaliteit van Waltz?

Burton: „Ja. Dat is precies wat de echte Walter Keane ook had. Hij had een heel charmante, aanwezige persoonlijkheid, maar was tegelijkertijd heel duister en bijna agressief. Christoph begrijpt dat.”

Waltz: „Het zal je verbazen hoeveel duisternis er in ons allen schuilt. Door onze beschermde opvoeding en de liefde van je ouders en vrienden leer je alle donkere kanten van jezelf weg te drukken. Omdat ze eng zijn, en omdat we die kanten maar moeilijk kunnen accepteren van onszelf. Maar dat betekent niet dat ze er niet zijn.”

Laat u in ‘Big Eyes’ onze donkere kant zien?

Waltz: „Dat doet het verhaal. De acteur en zelfs de regisseur zijn ondergeschikt in een film. We hebben een verhaal nodig waar we onszelf mee kunnen identificeren. Een verhaal dat ons veilig in staat stelt om onze duistere kant te onderzoeken, zonder dat we met de consequenties daarvan hoeven te leven. Een verhaal dat de kijker wordt aangeboden als een kader voor reflectie over onszelf. Een verhaal in een doosje.”