Kremlin gaat crisis bezweren. Maar hoe?

De Russische economie heeft de ‘junkstatus’ gekregen. Maar in het crisisplan van het Kremlin is veel nog onduidelijk.

Het kwam nogal geïmproviseerd over, als paniekvoetbal van het Kremlin. Afgelopen maandag waardeerde kredietbeoordelaar S&P de waardepapieren van de Russische overheid af tot de status van ‘rommel’. Nog geen 24 uur later liet de Russische regering weten dat het lang verwachte ‘anti-crisisplan’ was goedgekeurd.

De afwaardering tot junk status hing al een tijd in de lucht, maar kwam in Rusland hard aan. „Misschien heeft het bureau besloten om zijn rating te veranderen voordat de anti-crisismaatregelen van de regering bekend waren geworden”, opperde minister van Financiën Anton Siloeanov. Poetins woordvoerder Dmitri Peskov was minder diplomatiek en kwalificeerde het oordeel van S&P als „politiek gemotiveerd”.

S&P is de eerste van de drie grote kredietbeoordelaars die Rusland afwaardeert tot ‘junk’, de laagste status die er is. Volgens het bureau is de financiële situatie ernstig verslechterd. Om de nationale munt overeind te houden heeft de Russische Centrale Bank voor tientallen miljarden dollars aan roebels opgekocht en de rente verhoogd naar liefst 17 procent.

Toch blijft de roebel labiel, en loopt de inflatie op. De afwaardering door S&P staat niet op zichzelf. In de afgelopen maanden hebben ook Fitch en Moody’s hun waardering stap voor stap naar beneden geschroefd tot het één na laagste niveau. Alle bureaus zijn bovendien pessimistisch in hun verwachtingen voor de toekomst.

In de afgelopen weken zijn de economische vooruitzichten voor Rusland snel somberder geworden. In september gingen velen – waaronder de Wereldbank en het IMF – ervan uit dat de Russische economie dit jaar licht zou slinken. Maar door de ineenstorting van de olieprijs zijn die voorspellingen achterhaald. Bij een gemiddelde olieprijs van 66 dollar, zo heeft de Russische Nationale Bank uitgerekend, zou het Russische bbp dit jaar kunnen krimpen met 4,5 tot 4,7 procent. Bij de huidige prijs van rond de 50 dollar is dat een nogal zonnige voorspelling.

Het crisisplan moet de ergste nood lenigen. Het plan spreekt ferm over het „garanderen van een robuuste economische ontwikkeling en sociale stabiliteit”, in een periode van „ongunstige economische en politieke buitenlandse conjunctuur”. Dat laatste is een voorzichtige verwijzing naar de westerse sancties, die de Russische economie steeds meer pijn beginnen te doen.

Het document dat de Russische regering vanochtend openbaar maakte, bevat veel voornemens en weinig uitgewerkte plannen. Wel is duidelijk dat Moskou veel geld uittrekt voor het overeind houden van de noodlijdende Russische bankensector, die is afgesneden van westerse kapitaalmarkten. Voor de herkapitalisatie van de banken is in de plannen circa 1.000 miljard roebel (13 miljard euro) gereserveerd. In totaal staat er nu 30 miljard euro in de plannen, maar de totale kosten zullen hoger uitvallen – achter veel plannen staat nog geen cijfer.

Rusland kan zich wat veroorloven. Het land beschikt nog over een grote spaarpot aan olie- en gasgelden (in september nog 139 miljard dollar) en heeft een te verwaarlozen buitenlandse schuld. Maar als de economie verder betrekt, dan zouden de financiële reserves snel kunnen verdampen. De regering gaat daarom dit jaar 10 procent bezuinigen. Sociale uitkeringen blijven buiten schot. Hetzelfde geldt voor de uitgaven voor Defensie.