Opinie

Het keppeltje van de koning en de premier

Koning Willem-Alexander in Auschwitz (NOS)
Koning Willem-Alexander in Auschwitz (NOS)

Alle lof voor de VPRO die gisteravond de imposante documentaire Night Will Fall, over het filmen van de bevrijding van de concentratiekampen, toch durfde uit te zenden. Ik schreef al vorige week, toen Arte dat ook deed, hoe onverdraaglijk het is om ernaar te kijken. Maar het zou wel moeten, zeker nu.

NPO Doc en Uitzending Gemist laten de documentaire nog een week online staan, zij het dat je er alleen tussen 22.00 en 06.00 uur naar mag kijken, wegens leeftijdsbeperking. Dat klinkt een beetje als de website van het Reformatorisch Dagblad, die je niet op zondag kunt bezoeken. Maar begrijpelijk is die beslissing weer wel.

Ruimhartig was daarentegen de rechtstreekse uitzending door de NOS van de hele herdenking van de bevrijding van Auschwitz, 70 jaar geleden. Dat was een om vele redenen interessante gebeurtenis. De Poolse televisie bracht het kies en statisch in beeld, de bijeenkomst van vele staatshoofden en regeringsleiders en een driehonderdtal overlevenden, in een blauwe tent die vast was gemaakt aan het poortgebouw van vernietigingsoord Birkenau. Ze zaten aan weerskanten van het beroemdste stukje rails uit de wereldgeschiedenis, uitgelicht als in een smaakvolle musical. Er waren sprekers, er werd kaddisj gezegd, en er was een korte nieuwe documentaire, geproduceerd door Steven Spielberg.

Het zag er allemaal zo goed uit, dat je zou kunnen vermoeden dat Spielberg de hele middag had geregisseerd. Er was bijvoorbeeld alleen muziek uit de 20ste eeuw te horen: heel goed, Chopin of Schubert past niet bij Auschwitz. De overlevenden droegen blauw-witte sjaals. Veel van de aanwezige Joodse mannen hadden een keppeltje op het hoofd. Tot de weinige niet-Joden die dat ook deden behoorden koning Willem-Alexander en premier Mark Rutte.

Alweer een dilemma. Oorspronkelijk betekent dit hoofddeksel eerbied voor God, orthodoxe joden moeten het altijd op. Het kan ook staan voor identificatie met het Joodse volk, als een gebaar van solidariteit. Ik neig ernaar om het een sterke geste te vinden van de koning en de premier, maar zeker weet ik het niet. Toen president Obama de nieuwe Saoedische koning bezocht, had hij zijn vrouw Michelle meegenomen, en paste zich dus niet aan bij de heersende zeden. Dat ons staatshoofd zonder echtgenote naar Riad trok, nee, dat hij überhaupt ging condoleren, vonden veel Nederlanders weer minder prettig.

Jan Slagter, voorzitter van Omroep Max, liet gisteren op Twitter weten dat zijn presentatoren geen hoofddoek, keppel of kruisje mogen dragen. Het was een reactie op de uitspraak van de bazen van NOS, RTL en SBS dat ze daar geen bezwaar tegen zouden hebben.

Slagters opvatting kan een uiting zijn van wat in Frankrijk laïcité heet, allergie voor religie in het openbare leven, maar het kan ook duiden op een hekel aan hoofddoeken, in combinatie met de angst met twee maten meten.

Het luistert nauw tegenwoordig, kleding en overtuiging. Zou Alexis Tsipras, de nieuwe Griekse premier, prins Claus kennen? Of is zijn principiële optreden zonder das een signaal aan de kiezers dat hij trouw blijft aan zijn uitgangspunten? De kleine rechtse coalitiepartner Panos Kammenos hing zijn stropdas ook meteen aan de wilgen.