‘Geliefden kúnnen niet versmelten’

De Oostenrijkse filmmaker ontrafelt de mythe van de grote passie in Amour fou. ,,Onze ideeën over romantische liefde zijn vaak heel kinderlijk.”

Birte Schnoeink als de gedoemde Henriette Vogel
Birte Schnoeink als de gedoemde Henriette Vogel

Twee films, is dat al een trend? Misschien een trendje. In 2013 was in Cannes Michael Kohlhaas te zien; de Franse verfilming van de klassieke Duitse novelle van Heinrich von Kleist met Mads Mikkelsen als onverzettelijke rebel tijdens de Reformatie. Een jaar later is in Cannes Amour Fou van de Oostenrijkse regisseur Jessica Hausner geselecteerd: een film over de Duitse schrijver en zijn beruchte suïcidepact met Henriette Vogel. Hausner, voormalig assistent van Michael Haneke, had veel succes met Lourdes (2009), dat ook al zo’n koele, afstandelijke blik wierp op de extremen van het menselijk gevoelsleven.

„Misschien is er wat extra aandacht voor Kleist vanwege het herdenkingsjaar 2011, dat was zijn tweehonderdste sterfjaar”, vertelt Hausner. „Dat was in Duitsland een Kleistjaar, maar dat heeft voor mij geen rol gespeeld. In eerste instantie wilde ik een film maken over een suïcidepact. Tijdens de research stuitte ik op Kleist. Ik werd gegrepen toen ik erachter kwam dat Kleist een nogal curieuze manier had om zijn partner uit te kiezen voor zijn zelfmoord, want voordat hij Henriette Vogel benaderde had hij al verschillende andere mensen gevraagd of ze met hem in de dood wilden stappen: eerst vroeg hij een aantal vrienden, die wilden niet. Daarna heeft hij een nicht benaderd. En uiteindelijk Henriette Vogel die op dat moment dacht dat ze ongeneeslijk ziek was – hoewel dat niet zo was – en om die reden akkoord ging.

„Die verwarring en ook de banaliteit van de hele gang van zaken, waarbij het er eigenlijk niet zo op aankomt met wie je zelfmoord pleegt, vond ik fascinerend. Vervolgens begon ik me af te vragen of dat niet iets zegt over het menselijk bestaan in het algemeen, dat we veel meer dan we beseffen afhankelijk zijn van het toeval in ons leven, ook als het gaat om de liefde. Dat geeft een zeker komisch effect. Zo kon ik een zwaar onderwerp toch met een zekere lichtheid benaderen. Als je de absurditeit van het bestaan doorziet, heeft dat vaak iets grappigs.”

Vooral de absurditeit van het zelfmoordpact trok haar aan. „Dat je zoveel van elkaar houdt dat je samen wilt sterven, moet wel gebaseerd zijn op een misverstand. Als je sterft ben je juist voor eeuwig van elkaar gescheiden. Het idee zelf is al waanzinnig.”

Kleist zegt in de film wel steeds dat hij zo verschrikkelijk lijdt onder de wereld en het leven, maar hij verklaart dat steeds met een uitgestreken gezicht. „Je kunt nooit aan de buitenkant zien wat er in een mens omgaat. Waarom zou dat dan bij een acteur die een personage speelt in een film wel zo zijn? Mensen denken dat ze bij een close-up in iemands ziel kunnen kijken. Maar dat is een mythe zowel in films als in het leven zelf.”

Wat is liefde? Om dat raadsel draait de film voor Hausner. „Ik heb daar natuurlijk niet precies een antwoord op. Maar ik denk dat iedereen uiteindelijk een egoïst is. Dat bedoel ik niet cynisch. Het is nu eenmaal zo dat je de wereld alleen door je eigen ogen kunt zien. Je kent alleen je eigen gedachten van binnenuit. Dat maakt het onvermijdelijk dat er allerlei misverstanden ontstaan. De droom van de liefde heeft iets kinderlijks: iedereen is op zoek naar die ene, unieke liefde die eeuwig blijft bestaan. Ik ontken niet dat grote liefde bestaat. Maar het is ook waar dat mensen altijd van elkaar gescheiden blijven. Twee mensen kunnen niet versmelten.”