Erudiet, maar vooral een grootse ervaring

Stel je voor dat Adieu au langage de eerste film is van Jean-Luc Godard die je in je leven ziet. Dat je niet gehinderd wordt door de filmgeschiedenis, maar gewoon afgaat op de buzz dat de film het beste was wat het Filmfestival Cannes vorig jaar heeft voortgebracht. Bekroond met een gedeelde Juryprijs met Xavier Dolan voor Mommy, het oudste en het jongste enfant terrible in competitie voor altijd verenigd.

Wat een bevrijding zou dat zijn. Niets weten en gewoon kijken naar die duizelingwekkende toverdoos van 3D-effecten van een 84-jarige filmgoochelaar, filmische hyperlinks, en wervelstorm van citaten, fragmenten en verwijzingen die uiteindelijk niets anders betekenen dan zichzelf. Een beetje shot bestaat uit minstens twee over elkaar gelegde beelden, met nog een tekst eroverheen. Je wordt archeoloog met je ogen.

Het resultaat is een spetterend schouwspel, in soms krankzinnig fluorescerende kleuren, opgenomen met doodgewone consumentencameraatjes, dat de middelvinger uitsteekt naar het spektakel dat Hollywood ons voor vele tientallen miljoenen meer dagelijks voorschotelt. Alleen al de esthetische sensatie van de film is enorm.

Onder al die lagen schuilt een heel gewoon relatiedrama: een man, een vrouw en een hond. Ze praten en minnen, kibbelen en zijn weer alleen.

Wat Godard misschien wil zeggen met zijn ‘Afscheid van de taal’ is dat dit het oudste verhaal van de cinema is, en dat we het nooit meer onbevangen kunnen vertellen, omdat onze wereld zo filmisch is geworden. Hij laat ons voelen hoe ontoereikend en geperverteerd de taal is geworden door de alomtegenwoordigheid van beelden.

We leven de liefdesdrama’s die we in de film hebben gezien. En blijven tegelijkertijd maar zoeken om betere woorden te vinden om die aloude relatie tussen man en vrouw onder woorden te brengen. Zijn film is een variatie op Wittgensteins ‘Waarover je niet spreken kan, daarover moet je zwijgen’, die zegt: ‘Waarover je niet spreken kan moet je een film maken.’

Maar het is ook een vaarwel aan de diepduiders, en een welkom aan de ervaring. Op internet zijn er inmiddels voldoende sites waar alle citaten en verwijzingen uit de film achterhaald zijn. Maar doet het er werkelijk toe?

Of kunnen we gewoon van een film genieten die zoveel woord- en beeldspelletjes uithaalt? Die zijn eigen droste-effect is, door ons te laten ervaren wat 3D is, door het 3D-effect ook op de soundtrack door te voeren, en het 3D-beeld open te breken, door 3D bovenop 3D te plakken, waardoor we met elk oog naar een eigen film kijken. En moeten knipperen om de eenheid weer te herstellen.