Genetici: walrus is toch geen zeekoe en ook geen orca

Foto Thinkstock, bewerking NRC Handelsblad

Hoe ontstaat uit een vierpotig landzoogdier een dier dat zijn leven vooral in zee doorbrengt, zoals een dolfijn, orca, zeekoe of walrus? Daar is niet één recept voor. Elk zeezoogdier evolueerde op unieke wijze: het DNA van verschillende zeezoogdieren bevat nauwelijks gemeenschappelijke aanpassingen. Dat schreef een team van genetici gisteren in Nature Genetics.

De voorouders van alle zeezoogdieren leefden ooit op land. Die van walvissen en dolfijnen waren hoefdieren. Walrussen, zeeleeuwen en zeehonden stammen af van otterachtige roofdieren. En de zeekoe is naaste familie van klipdas en olifant.

Ondanks hun verschillende afkomst, lijken al die zeezoogdieren veel op elkaar. Hun lijven zijn glad en gestroomlijnd, hun oorschelpen verschrompeld en hun poten zijn nu flippers of vinnen. Ook van binnen lijken zeezoogdieren op elkaar: de concentratie rode bloedcellen in hun bloed is hoger dan bij landdieren en hun trommelvlies is kleiner, vanwege de hoge waterdruk. Biologen noemen dat ‘convergente evolutie’.

De genetici dachten dat ze ook in het DNA van zeezoogdieren sporen van convergente evolutie zouden vinden. Ze bepaalden de complete DNA-volgorde van vier dieren: zeekoe (Trichechus manatus), walrus (Odobenus rosmarus), tuimelaar (Tursiops truncatus) en orka (Orcinus orca). Maar overeenkomsten vonden ze nauwelijks. Slechts 44 van de ongeveer 20.000 genen waren op precies dezelfde wijze gemuteerd in de vier zeedieren. Wat die genen doen is nog niet precies bekend. Twee genen beïnvloeden bijvoorbeeld de dichtheid van bot. Zeekoeien en walrussen hebben zware botten, om beter te kunnen duiken.