Voor Tsipras geen kerk en geen das

Eerste dag als premier is vol symboliek: bloemen bij monument voor verzet tegen de Duitsers

Op een schutting in Athene staat „Verminder de schuld, ga naar huis IMF”.
Op een schutting in Athene staat „Verminder de schuld, ga naar huis IMF”. Foto REUTERS

De maandag was voor de symboliek. Alexis Tsipras bezocht de Griekse aartsbisschop om hem uit te leggen dat hij als eerste premier in de moderne geschiedenis van het land geen orthodox-christelijke ceremonie voor zijn beëdiging wilde, maar een seculiere eed. Kerk en staat zijn in Griekenland niet gescheiden.

Daarna, bij de eenvoudige ceremonie in het presidentiële paleis, droeg Tsipras als enige man geen stropdas. „Ik draag een das als ik de staatsschuld heb verminderd”, had hij daags voor de verkiezingen beloofd.

Tsipras’ eerste daden als premier waren het leggen van rode rozen op een monument voor Griekse slachtoffers van de nazi’s en een ontmoeting met de Russische ambassadeur, die een telegram met felicitaties van president Poetin kwam brengen. Nog zonder een woord te hebben gezegd over zijn plannen gaf de kersverse premier zo voeding aan speculaties over een harde anti-Duitse opstelling.

Zijn coalitiepartner Panos Kammenos van de Onafhankelijke Grieken (ANEL) staat bekend om zijn anti-Duitse retoriek. De twee zijn op sociaal-economisch gebied tegenpolen, maar zaten maandag gebroederlijk om tafel om hun overeenkomst te bezegelen. Als om de verschillen visueel te overbruggen verscheen Kammenos net als Tsipras zonder stropdas voor de camera’s. Hij wordt in het nieuwe kabinet minister van Defensie. Zijn partij krijgt verder een aantal staatssecretariaten.

Kammenos begon zijn eigen partij nadat hij uit Nieuwe Democratie werd gezet omdat hij in 2012 tegen het programma van bezuinigingen en hervormingen stemde. Hij is er heilig van overtuigd dat in 2009 met statistieken is geknoeid om het begrotingstekort groter te laten lijken: een samenzwering om het land harde bezuinigingen en hoge leningen op te dringen.

Als Tsipras in Europa kiest voor een keiharde lijn, legt deze coalitiepartner hem geen strobreed in de weg. Ze zouden zijn overeengekomen het niet te veel te hebben over de kwesties waarover ze van mening verschillen. Dat is onder meer slecht nieuws voor de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië. Het buurland ruziet met Griekenland over het gebruik van de naam Macedonië. Een compromis over de naam – die ook wordt gebruikt voor een Griekse provincie – is onverteerbaar voor nationalisten als Kammenos.

Het kabinet was vanmorgen nog niet rond, maar een van de belangrijkste benoemingen, die van de minister van Financiën, was al snel bekend. De post gaat naar Yanis Varoufakis, een goed gebekte Australisch-Griekse econoom die sinds het begin van de crisis onvermoeibaar heeft gepleit voor alternatieve oplossingen en meer solidariteit in Europa. Hij wordt bijgestaan door Euclid Tsakalotos, een Griek die in Groot-Brittannië opgroeide en actief was op de linkervleugel van de Labourpartij.

Het economische team wordt geleid door vicepremier Yiannis Dragasakis, de enige bewindsman met regeringservaring. Hij was staatssecretaris in een overgangsregering in 1989.

De ministersploeg moet meteen aan de bak. Het steunprogramma van IMF en EU is door de vorige regering niet voltooid. Sinds de lokale en Europese verkiezingen in mei ging het tempo van de hervormingen omlaag. De laatste zeven miljard euro zijn daarom nog niet overgemaakt. Het leen- en toezichtprogramma werd tot eind februari verlengd. De afronding bleef onder meer hangen op een aantal hervormingen die door Syriza worden afgewezen, zoals een vermindering van de ontslagbescherming.

Economen verschillen van mening over hoelang Griekenland het zonder deze zeven miljard euro en een eventuele aanvullende lening kan uithouden. Sommigen denken tot maart. Anderen geven de regering-Tsipras tot in juni om tot een akkoord met de geldschieters te komen.

Waarschijnlijk doet de nieuwe regering snel een verzoek om uitstel van de beoordeling door de trojka. De kans is groot dat Griekenland dat uitstel krijgt. Dan kan de Griekse centrale bank ook langer geld blijven lenen van de Europese Centrale Bank. Die had verdere leningen afhankelijk gemaakt van een goed trojkarapport.

Uitstel zou zowel de Griekse regering als collega’s in andere Europese hoofdsteden en in Brussel ademruimte geven. Tsipras kan de eerste maanden gebruiken voor het vervullen van de beloften die het minst kosten, maar wel goed staan, zoals gratis elektriciteit en voedsel voor de allerarmste Grieken. Mogelijk probeert de regering ook per direct het minimumloon terug te brengen naar het niveau van voor de bezuinigingen.

Maar uiteindelijk zal moeten worden onderhandeld. Tsipras heeft al gezegd hij geen technische gesprekken wil met de trojka-inspecteurs, maar politieke onderhandelingen, van regering tot regering.

(Met medewerking van Stéphane Alonso in Brussel.)