Ook jonge Joden praten nu over verhuizen naar Israël

Auteur van het boek Jodenhaat

Zeventig jaar na de bevrijding van Auschwitz voelen Joden zich onveilig in Europa.

Bezoekers lopen door het besneeuwde voormalig vernietigingkamp Auschwitz-Birkenau. Vandaag 70 jaar geleden werd het bevrijd door het Rode Leger. Nu is het een herdenkingscentrum.
Bezoekers lopen door het besneeuwde voormalig vernietigingkamp Auschwitz-Birkenau. Vandaag 70 jaar geleden werd het bevrijd door het Rode Leger. Nu is het een herdenkingscentrum. Foto AFP PHOTO / JOEL SAGET

Vlakbij de Amsterdamse synagoge waar Ron van der Wieken pleegt te komen, staat een roc met veel leerlingen met een moslimachtergrond. Af en toe zagen ze er eentje spuwen in de richting van het Joodse gebedshuis. Het synagogebestuur besloot de leerlingen uit te nodigen, onder het motto ‘leer je buren kennen’.

Vierduizend jongeren zijn in de loop der jaren op bezoek geweest. Volgens een vast stramien: eerst een filmpje waar ook om te lachen valt, daarna een gesprek aan tafel. Daarbij wordt de leerlingen gevraagd om hun eerste associatie met het woord ‘jood’ op een papiertje te schrijven. Anoniem. ‘Ajax’ wordt vaak opgeschreven, ‘geld’, ‘Israël’ en ‘Palestijnen’. En een keertje: ‘Jodenkoeken. Maar ik lust ze alleen als ze zwart geblakerd zijn.’ Of: ‘Ik haat jullie. Jullie vermoorden moslims. Ik wil dat jullie doodgaan.’

„Ik bespeur geen ontzetting bij de medeleerlingen over zo’n opmerking”, zegt Van der Wieken, gepensioneerd cardioloog, vicevoorzitter van het Centraal Joods Overleg (CJO) en auteur van het boek Jodenhaat, dat eind 2014 verscheen. „Soms is er gêne bij de leerkracht die de klas begeleidt. Maar eentje zei ook: daar moet je niet van schrikken, hoor. Jullie doen toch hetzelfde in Gaza?”

Die houding van leerkrachten kom je overal tegen, zegt Van der Wieken. Als de geschiedenisles is beland bij de uitroeiing van de Joden in de Tweede Wereldoorlog, stoppen leerlingen hun vingers in hun oren of ze gaan met de rug naar de leraar zitten. En wat doet die? „Meestal niets.” Handelingsverlegenheid noemen ze dit op het ministerie van Onderwijs, leerde Van der Wieken toen hij er, met het CJO, overlegde met minister Jet Bussemaker. Hij vindt de houding exemplarisch voor de nonchalance waarmee de samenleving reageert op de oprispingen van antisemitisme die hij ziet opflakkeren.

Verhuizen naar Israël

„Het is een minder groot taboe dan het was. Dat heeft te maken met de toestroom van andere culturen. Het rauwe antisemitisme van nogal wat islamitische groepen was eerst een vreemd verschijnsel in Nederland. Maar langzamerhand zie je de maatschappij eraan wennen en opschuiven in die richting. Het geeft ons het gevoel dat we alleen worden gelaten.”

Nederland gold lang als de villawijk van Europa, zegt hij. „We zaten hier altijd goed. Nu hoor je niet alleen gepensioneerden meer praten over verhuizing naar Israël, maar ook jongeren.”

Joden zijn de kanaries van de maatschappij, zegt hij verwijzend naar de vogeltjes die in de mijnen werden ingezet om mijngas te bespeuren. „Joden merken vaak als eerste dat er iets ernstig dreigt mis te gaan. Zo hebben wij een gevoel ontwikkeld voor de ontrafeling van de samenleving. En dat is nu aan de hand.”

Vandaag is het 70 jaar geleden dat Auschwitz werd bevrijd door Sovjet-soldaten. Dit weekend was een herdenking in Amsterdam. Daar kwamen nog overlevenden van de kampen, maar de oorlog raakt steeds verder uit zicht. „De Shoah verliest daardoor als moreel ijkpunt zijn waarde.” Des te belangrijker is het dat in het onderwijs tolerantie wordt onderwezen. Dat de waarden van de rechtsstaat hoog worden gehouden. „Die worden onvoldoende geapprecieerd door grote groepen in onze samenleving.” Hij moet denken aan het boek Soumission van Michel Houellebecq, waarin de Fransen zich vanaf 2022 schijnbaar moeiteloos schikken in de islamisering van hun maatschappij. „Een onwelkome waarheid.”

Jodenhaters zijn niet meer te ‘genezen’, zegt Van der Wieken met een metafoor uit zijn professie. „Dat zijn onze doodsvijanden. Daar kun je je alleen maar tegen verdedigen. De eerste winst valt te boeken bij degenen die besmet, maar niet manifest ziek zijn. En wie nog niet besmet zijn, moet je vaccineren.”

Tikkende tijdbommen

Op de herdenking beloofden burgemeester Van der Laan en vicepremier Asscher de Joodse gemeenschap bescherming en waakzaamheid. De bescherming is er, zegt Van der Wieken, die wordt gewaardeerd en is nodig ook. „Ook in Amsterdam lopen vijftig jihadi’s rond. Tikkende tijdbommen.”

Deze maand werd hij uitgenodigd voor een forum ‘hoe kunnen we tot een betere samenleving komen’. „We gaan het hebben over de aanslag in Parijs”, zei degene die hem uitnodigde. „Welke aanslag bedoelt u”, vroeg Van der Wieken. „Die bij Charlie Hebdo? Of die in de kosjere supermarkt?” Nee, die laatste niet, was het antwoord, het ging om de aanslag op de vrijheid van meningsuiting, op Charlie Hebdo. „Het lijkt of een aanslag op Joodse doelwitten en burgers niet bijzonder genoeg is. Of het een bedrijfsrisico is.” Hij heeft voor de uitnodiging bedankt.