Mogelijke fraude bij ICT-contract Ordina en OM - ‘geen structureel probleem’

Bij het afsluiten van een ICT-contract tussen het OM en leverancier Ordina was mogelijk sprake van fraude. Dat blijkt uit onderzoek van advocatenkantoor De Brauw Blackstone en Fox-IT, in opdracht van Ordina. Volgens de top van het bedrijf is er “structureel niets mis”.

Interieur van het hoofdkantoor van Ordina.
Interieur van het hoofdkantoor van Ordina. Foto ANP / Lex van Lieshout

Bij het afsluiten van een ICT-contract tussen het Openbaar Ministerie en leverancier Ordina was mogelijk sprake van fraude. Dat blijkt uit onderzoek van advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek en Fox-IT, uitgevoerd in opdracht van Ordina zelf. Volgens de top van het bedrijf is er “structureel niets” mis. Op de beurs maakt het aandeel een sprong.

OM

Volgens het onderzoek is er “een duidelijke aanwijzing van een mogelijke onregelmatigheid” bij het in 2009 afgesloten contract tussen het OM. De raad van bestuur van Ordina:

“Na voorlopige gunning van de aanbesteding aan Ordina lijkt een medewerker van de klant aan Ordina verzocht te hebben om de prijsstelling van de offerte aan te passen. Vervolgens lijkt die prijsstelling bij de offerte inderdaad te zijn gewijzigd. Op die basis is de raamovereenkomst uiteindelijk gesloten.”

Ordina heeft inmiddels met het OM in de hoedanigheid van opdrachtgever contact opgenomen over de mogelijke fraude. Een woordvoerder van Binnenlandse Zaken - verantwoordelijk voor ICT-projecten van de overheid - kon nog niet inhoudelijk reageren. Donderdag vindt er in de Kamer een debat plaats over ICT-projecten.

Niet structureel

In totaal hebben het advocatenkantoor en Fox-IT acht aanbestedingen en opdrachten van de overheid, vergeven tussen 2005 en 2010, onderzocht op mogelijke onregelmatigheden. In een halfjaar tijd zijn hierbij anderhalf miljoen data-items onderzocht en ongeveer 65 interviews gehouden.

Volgens Ordina zijn er geen aanwijzingen dat er “structurele onregelmatigheden” plaats hebben gevonden bij het ICT-bedrijf. De raad van bestuur in het persbericht:

“Niet is gebleken van een praktijk van excessief relatiebeheer, zoals dure geschenken of buitensporige evenementen. Ook zijn geen aanwijzingen aangetroffen van omkoping of ongeoorloofde afstemming met concurrenten.”

Ordina was destijds sponsor van het tennistoernooi in Rosmalen. Ook heeft het bedrijf een skybox in de Amsterdam Arena. Topman Stépan Breedveld:

“Het is in de markt gebruikelijk om op die manier klantrelaties te onderhouden.”

Zembla

Het onderzoek werd aangezwengeld naar aanleiding van een uitzending van televisieprogramma Zembla in oktober, gebaseerd op een grote hoeveelheid interne bedrijfsinformatie.

De Brauw Blackstone Westbroek deed in eerste instantie onderzoek naar de zes door het televisieprogramma aangebrachte cases. Tijdens het onderzoek kwamen er nog twee andere ‘verdachte’ opdrachten aan het licht.

De bevindingen in de andere zaken:

  • In vier cases (driemaal bij de IND en eenmaal bij de Gemeente Rotterdam) betreft het situaties waarin contacten hebben plaatsgevonden met opdrachtgevers gedurende een aanbesteding of waarin (vertrouwelijke) informatie is of kan zijn gedeeld. Daarbij is op grond van het onderzoek niet vastgesteld dat die contacten of informatiedeling onregelmatig zijn geweest. Een aantal situaties kan wel vragen oproepen en in enkele gevallen vinden wij dat sprake is geweest van ongepast gedrag van onze (voormalige) medewerkers.
  • Een andere case, bij het ICT-bedrijf van de rechterlijke organisatie ICTRO, heeft betrekking op de verlenging van een raamovereenkomst op initiatief van de opdrachtgever. Daarbij is het de vraag of de overeenkomst op deze wijze nog verlengd had mogen worden.
  • Bij de overige twee cases (een bij Defensie en een bij het OM) lijkt geen sprake te zijn geweest van onregelmatigheden maar van reguliere informatiedeling.

Masculien gedrag

Bestuurslid Jolanda Poots-Bijl vertelde tijdens een conference call dat er binnen één groep van vijf tot tien medewerkers binnen de commerciële tak wel een sprake was van “ongepast gedrag” en een “cultuurprobleem”. De financieel topvrouw:

“Vergeef me als ik dat uitleg met de term masculien gedrag.”

Volgens Poots-Bijl kwamen in de interne e-mails van de groep erg veel legertermen voor, zoals “Code Red” als er een grote commerciële kans langskwam.

“De groep nam veel ruimte om zich commercieel te ontplooien, zeg maar.”

Er zou geen sprake zijn geweest van “juridisch laakbaar handelen”. Omdat de huidige top het gedrag wel ongepast vindt, is een intern onderzoek gestart naar de (oud-)medewerkers. Van één medewerker is afscheid genomen. De leidinggevende van destijds werkte sinds 2010 al niet meer voor Ordina.

Informeel

Volgens Ordina was er wel binnen het gehele bedrijf, en dan met name bij de commerciële afdeling, sprake van een “informele cultuur”.

“Er werd veel overgelaten aan de eigen inschatting van de medewerkers. Om de grenzen van contracten te bekijken werden bovendien vaak vragen gesteld aan medewerkers van de opdrachtgevers.”

Uit de interviews zou blijken dat het “ongepaste gedrag” van de ene groep nu tot het verleden behoort. Om daar zeker van te zijn en om de informele cultuur aan te pakken, is voor het gehele bedrijf een integriteitsprogramma opgestart en zijn de gedragsregels aangepast.

Zembla wijdt morgen overigens opnieuw een uitzending aan de malversaties. Ordina komt in die uitzending niet aan het woord, maar het bedrijf heeft wel op vragen van de programmamakers gereageerd. Poots-Bijl in de call:

“Het interne onderzoek liep nog tijdens de opnames, daarom vonden wij het niet gepast om in de uitzending te reageren.”

Beurs

Het aandeel Ordina noteerde in de vroege handel op de Amsterdamse beurs achttien procent in de plus, op 1,47 euro. Rond 10.45 uur staat het aandeel nog ruim zeventien procent in het groen. Daarmee herstelt het aandeel weer wat van de klap die door de aantijgingen van fraude werd opgelopen. Voor de uitzending van Zembla in het najaar van 2014 kostte een aandeel Ordina nog ongeveer 2 euro.

Lees ook bij NRC Q: