Een delta om trots op te zijn

Gisteren werd bekend dat er geld komt voor een natuurproject in het Haringvliet. De dam gaat er permanent op een kier om trekvissen en andere natuur een kans te geven. „Het wordt een van de mooiste delta’s ter wereld.”

Deltawerk uit 1971 gaat na bijna halve eeuw op een kier
Deltawerk uit 1971 gaat na bijna halve eeuw op een kier

Over drie jaar is het zover. Dan worden de sluizen in de dam van het Haringvliet permanent op een kier gezet. Dan zullen trekvissen als zalm, paling en zeeforel heen en weer kunnen zwemmen tussen oceaan en rivieren. Net als vóór de bouw van de Deltawerken. Dan zal het zilte water de enigszins zieltogende natuur in de voormalige zeearm weer tot leven brengen.

Projectleider Bjørn van den Boom van Vereniging Natuurmonumenten kan bijna niet wachten. „Mensen denken bij mooie delta’s meestal aan andere delen van de wereld. Terwijl hier zowat de mooiste ligt, het gebied waar Maas, Rijn en Schelde samenkomen. Voor die delta hebben we bijna vijftig jaar geleden een muur gezet. Nu gaat die muur deels open. Dat gaan we vieren. We gaan de rode loper uitrollen voor de natuur.”

In de aanloop naar het historische moment in 2018 werken zes natuurorganisaties, waaronder ook Sportvisserij Nederland, samen. Het eiland Tiengemeten in het Haringvliet kreeg al eerder een ecologische oppepper. Nu volgen andere projecten in de voormalige zeearm. Voor de kust worden schelpdierbanken aangelegd die haaien, roggen en dolfijnen moeten aantrekken. Langs de oevers van het Haringvliet komen schorren, slikken en kreken, aantrekkelijk voor vogels en vissen. Langs de rivieren in Gelderland wordt binnenkort de bijna uitgestorven soort Europese steur gekweekt, die zich straks ook via de kier naar binnen en buiten kan wurmen.

Garnalen en pannenkoek

Bovendien wordt de ‘beleefbaarheid’ van het Haringvliet vergroot. Recreanten worden van harte uitgenodigd te struinen door wildernisachtige natuur, en kunnen bijvoorbeeld een ‘spiekkoepel’ op een schiereilandje bezoeken, van waaruit hun een schitterend uitzicht wordt beloofd op vogels als lepelaars, dwergsterns, zilverreigers, visarenden en zeearenden, zonder deze vogels te storen. Het natuurbezoek moet ook de lokale economie stimuleren. „Straks kun je vanuit hartje Rotterdam rechtstreeks met de aqualiner naar Stellendam voor verse Noordzeegarnalen of naar Tiengemeten voor een wandeling en een pannenkoek”, stelt Natuurmonumenten.

Het geld voor al dit fraais komt van de Nationale Postcode Loterij, die gisteravond de toekenning van 13,5 miljoen euro voor deze plannen bekendmaakte. „Dat is een enorm bedrag waarmee we aan de slag kunnen”, zegt directeur Johan van de Gronden van het Wereld Natuur Fonds. „En ik denk dat we dat bedrag de komende jaren kunnen verdubbelen of verdrievoudigen door steun van anderen.”

De kraan van Nederland

De Haringvlietdam geldt sinds de voltooiing in 1971 als de ‘kraan van Nederland’. Niet alleen houdt de vijf kilometer lange dam het zeewater tegen en voorkomt daarmee overstromingen zoals de Watersnoodramp in 1953, ook voert de dam bij eb via de sluizen het water van de grote rivieren af. Aan het besluit om één van de sluizen straks ook bij vloed open te laten staan, zijn onvoorstelbaar veel debatten voorafgegaan. Het vorige kabinet-Rutte draaide vijf jaar geleden het zogenoemde ‘kierbesluit’ van acht jaar eerder terug, vooral vanwege kostenoverschrijdingen en verzet onder boeren. Bjørn van den Boom van Natuurmonumenten: „Ik heb huilend naar de persconferentie zitten kijken waarop dat bekend werd gemaakt.” Een jaar later zwichtte het kabinet alsnog, en besloot het oude besluit toch uit te voeren. Er was grote internationale druk, onder meer van landen langs de Rijn die al jaren maatregelen nemen om het leefklimaat voor trekvissen in de rivier te verbeteren – trekvissen die in Nederland echter stuiten op de muur in het Haringvliet.

Het ‘kierbesluit’ is eigenlijk een relatief kleine ecologische ingreep; er waren ooit plannen de dam zo wijd open te zetten dat eb en vloed terug zouden keren in het Haringvliet. Daarvan is straks geen sprake. Niettemin zijn de natuurbeschermers ook met een kier al heel blij. Johan van de Gronden van het Wereld Natuur Fonds: „Natuurlijk zijn natuurbeschermers de afgelopen jaren ten einde raad geweest door het wisselvallige beleid van de overheid. Maar nu gaat het door. Dit is een historische kans die wij niet laten liggen. En wat mij betreft wordt deze delta het Florida van Nederland.”

Te zout voor drinkwater

Duur is het ‘kierbesluit’ wel: niet alleen kost het herstel van de natuur veel publiek en particulier geld, nog duurder zijn de maatregelen om zoet water te kunnen blijven innemen uit het Haringvliet, dat straks immers voor een deel zilt zal zijn geworden. Er moeten punten worden verlegd voor het inlaten van drinkwater. Datzelfde geldt voor de inlaat van zoet water voor agrarisch gebruik. Deze ‘compenserende maatregelen’, waaraan Rijkswaterstaat, waterschap Hollandse Delta en waterbedrijf Evides onlangs zijn begonnen, kosten in totaal 75 miljoen euro.