De kier is goed voor dieren (maar wel duur)

Onze delta behoort tot de mooiste ter wereld. Er staat een muur voor, en die gaat nu na jaren bakkeleien op een kier. Dan kunnen vissen er weer door.

Dit moet het Haringvliet met de kier open worden, in een artist impression van het Wereld Natuur Fonds. Beeld Bureau Stroming
Dit moet het Haringvliet met de kier open worden, in een artist impression van het Wereld Natuur Fonds. Beeld Bureau Stroming

Over drie jaar is het zover. Dan worden de sluizen in de dam van het Haringvliet permanent op een kier gezet. Dan zullen trekvissen als zalm, paling en zeeforel net als vroeger heen en weer kunnen zwemmen tussen oceaan en rivieren. Dan zal het zilte water de natuur in het zieltogende Haringvliet weer gedeeltelijk tot leven kunnen brengen.

Projectleider Bjørn van den Boom van vereniging Natuurmonumenten kan bijna niet wachten. „Mensen denken bij mooie delta’s meestal aan andere delen van de wereld. Terwijl hier zowat de mooiste ligt, het gebied waar Maas, Rijn en Schelde samen komen. Voor die delta hebben we bijna vijftig jaar geleden een muur gezet. Nu gaat die muur deels open. Dat gaan we vieren. We gaan de rode loper uitrollen voor de natuur.”

In de aanloop naar het historische moment in 2018 werken zes natuurorganisaties, waaronder ook Sportvisserij Nederland, samen. Ze willen nu alvast de natuur in en langs de voormalige zeearm opknappen. Voor de kust worden schelpdierbanken aangelegd die haaien, roggen en dolfijnen moeten aantrekken. Langs de oevers van het Haringvliet komen schorren en slikken en kreken, hoogst aantrekkelijk voor vogels. Langs de rivieren in Gelderland wordt de bijna uitgestorven Europese steur gekweekt, die zich straks ook via de kier naar binnen en buiten kan wurmen. Het eiland Tiengemeten kreeg eerder al een ecologische oppepper.

Spiekkoepel voor recreanten

Bovendien wordt de ‘beleefbaarheid’ van het Haringvliet vergroot. Recreanten kunnen bijvoorbeeld via een tunnel onder water een ‘spiekkoepel’ op een schiereilandje bezoeken, van waaruit een schitterend uitzicht wordt beloofd op vogels als lepelaars, dwergsterns, zilverreigers, visarenden en zeearenden. „Straks kun je vanuit hartje Rotterdam rechtstreeks met de aqualiner naar Stellendam voor verse Noordzeegarnalen”, stelt Natuurmonumenten.

Het geld voor al dit fraais komt van de Postcodeloterij, die gisteravond de toekenning van 13,5 miljoen euro voor deze plannen bekendmaakte. „Dat is een enorm bedrag waarmee we aan de slag kunnen”, zegt directeur Johan van de Gronden van het Wereld Natuur Fonds. „En ik denk dat we dat bedrag de komende jaren kunnen verdubbelen of verdriedubbelen door steun van anderen.”

De Haringvlietdam geldt sinds de voltooiing in 1971 als de ‘kraan van Nederland’. Niet alleen houdt dit deel van de Deltawerken zeewater tegen en voorkomt het daarmee overstromingen zoals de Watersnoodramp in 1953, ook voert de dam via de sluizen het water van de grote rivieren af. Dat één van de sluizen straks óók bij vloed open blijft staan, heeft veel debat gevergd. Het vorige kabinet-Rutte draaide vijf jaar geleden het zogenoemde ‘kierbesluit’ terug, omdat het meer geld zou kosten dan gedacht, omdat er vertraging optrad, en omdat er verzet onder boeren heerste. Bjørn van den Boom van Natuurmonumenten: „Ik heb huilend naar de persconferentie zitten kijken waarop dat bekend werd gemaakt.” Een jaar later zwichtte het kabinet alsnog, en besloot het oude besluit toch uit te voeren. Er was grote internationale druk, van landen langs de Rijn die maatregelen hadden genomen om het leefklimaat voor trekvissen in de rivier te verbeteren – trekvissen die in Nederland echter stuitten op de deuren van de Haringvlietdam.

Geen eb en vloed

Het ‘kierbesluit’ is eigenlijk een relatief kleine ecologische ingreep; er waren ooit plannen om de dam zo wijd open te zetten dat eb en vloed terug zouden keren in het Haringvliet. Daarvan is straks geen sprake. Niettemin zijn de natuurbeschermers ook met een kier al heel blij. Johan van de Gronden van het Wereld Natuur Fonds: „Natuurlijk zijn natuurbeschermers ten einde raad geweest door het wisselvallige beleid van de overheid. Maar nu gaat het door. En wat mij betreft wordt deze delta het Florida van Nederland.”

Duur is het ‘kierbesluit’ wel: niet alleen kost het herstel van de natuur veel publiek en particulier geld, nog duurder zijn de maatregelen om zoet water te kunnen blijven innemen uit het Haringvliet, dat straks immers voor een deel zilt zal zijn geworden. Er moeten inlaatpunten worden verlegd voor de inname van drinkwater. Datzelfde geldt voor de inname van zoet water voor agrarisch gebruik. Deze ‘compenserende maatregelen’ kosten in totaal 75 miljoen euro.