Bart van U. was altijd bang voor een ‘islamitische’ terroristische aanslag

De verdachte van de moord op Els Borst was verward en bang voor een terreuraanslag. „Iedereen loopt gevaar.”

Een portret van oud-minister Els Borst, op een bijeenkomst kort na haar dood in 2014.
Een portret van oud-minister Els Borst, op een bijeenkomst kort na haar dood in 2014. Foto Novum

Twee messen in zijn broekzak, een geladen vuurwapen met acht patronen in de broeksband, veiligheidsvest om de borst. Het is december 2011 als de politie in Rotterdam, na een anonieme tip, Bart van U. arresteert. In zijn huis worden nog meer wapens gevonden, plus materiaal om noodsignalen uit te zenden. Een wapenvergunning was Van U. in 2009 afgenomen „in verband met zijn geestelijke gesteldheid”.

De politie en het Openbaar Ministerie in Utrecht maakten gisteren bekend dat DNA-materiaal van Bart van U. (38) is gevonden in de buurt van het levenloze lichaam van Els Borst, voormalig D66-politica en minister van Staat. Zij werd, februari vorig jaar, dood aangetroffen in haar huis in Bilthoven. Op het moment dat bij het Nederlands Forensische Instituut de match wordt gevonden, zit Bart van U. vast voor een andere zaak. De moord of doodslag op zijn zus Loïs, die werkte als directeur maatschappij bij de gemeente Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk.

Na zijn aanhouding voor verboden wapenbezit in december 2011 is Bart van U. onderzocht door de reclassering, een psychiater en een psycholoog. Hun bevindingen zijn destijds besproken in de rechtszaal en geven een eerste beeld van de man die wordt verdacht van de moord op Els Borst.

De verdachte heeft „een gevoel van angst” dat „ongericht en veelomvattend is”, schrijft de reclasseringsmedewerker. Van U. antwoordt „lang en onsamenhangend” op vragen. De samenleving verhardt, vangt de reclasseringsmedewerker op. De ogen van Bart van U. draaien soms weg gedurende het gesprek. Iedereen loopt gevaar, zegt hij.

Het wereldbeeld van Bart van U. is na de terroristische aanslagen op 11 september 2001 veranderd, vertelt hij de reclassering. Zijn leven wordt bepaald door de manier waarop kranten en televisie berichten over terrorisme. Over 9/11, maar ook over aanslagen in Mumbai (2008) en Luik (2011). Bart van U. is bang. Voor „islamitische dreiging”, die hij als reëel ervaart. Elk moment kan hij, in Rotterdam, zelf slachtoffer worden van een aanslag: „Ik zie dingen vooruit.” Hij voelt zich gerechtigd zichzelf te bewapenen. Politie en justitie zullen hem niet beschermen, gelooft Van U. Als voorbeeld geeft hij de diefstal van zijn fiets; de Rotterdamse politie vond nooit een dader.

Bart van U. werd in 2012 door de rechtbank in Rotterdam veroordeeld tot celstraf en mogelijke behandeling door een ggz-instelling. Dat wilde de verdachte niet; hij ging in hoger beroep. Het Hof in Den Haag vond het noodzakelijk een diepgaand „persoonlijkheidsonderzoek” te laten doen, vanwege aanwijzingen voor „mogelijke ernstige persoonlijkheidsproblematiek” maar Van U. weigerde medewerking. Het Hof noemde Van U. „zonder adequate behandeling een ernstige bedreiging voor de veiligheid in de samenleving” en veroordeelde hem tot een onvoorwaardelijke celstraf van drie jaar.

Toch liep Bart van U. vrij rond. Hij ging in cassatie tegen de uitspraak; de zaak zou in februari opnieuw voorkomen.