Meer hiv en misstanden als prostitutie strafbaar wordt

Strafbaarstelling betaalde seks werkt averechts, aldus Marieke Ridder.

Na het zien van de eerste afleveringen van de serie Jojanneke in de prostitutie, zie ik mezelf genoodzaakt om te reageren. Jojanneke van den Berge zegt met haar serie massale verontwaardiging uit te willen lokken over de misstanden in de Nederlandse prostitutie en hoopt daarmee iets te kunnen betekenen voor prostituees die gedwongen in het vak zitten.

Door prostituees te presenteren als slachtoffer van een situatie die bij voorbaat slecht en verwerpelijk is, dreigt er een vertekend beeld te ontstaan van de Nederlandse seksbranche.

Bovendien kun je als kijker bijna niet anders concluderen dan dat het strafbaar stellen van betaalde seks de enige juiste reactie is op misstanden als mensenhandel en uitbuiting. Dat is een gevaarlijke misvatting.

Wanneer we kijken naar de hiv-prevalentie onder prostituees, zien we bijvoorbeeld dat het aantal hiv-infecties met 33 tot 46 procent afneemt in landen waar prostitutie legaal is. Ook het Zweedse model, waarin de hoerenloper strafbaar wordt gesteld, blijkt niet effectief.

Jaren na het invoeren van dit model, is prostitutie in Zweden grotendeels uit de openbaarheid verdwenen maar blijven misstanden zoals mensenhandel bestaan. En zijn ze nog nauwelijks op te sporen. Dit blijkt onder meer uit het boek Criminalising the Purchase of Sex: Lessons from Sweden, waarin het uitgebreide veldonderzoek van wetenschapper Jay Levy wordt gepresenteerd.

Als programmaleider Prostitutie bij Soa Aids Nederland en het Aids Fonds werk ik in 23 landen waar prostitutie strafbaar is. Als ik in de tien jaar dat ik dit werk doe iets heb gezien, dan is het wel dat het criminaliseren van prostitutie mensenhandel en uitbuiting niet tegengaat.

In de landen waar prostitutie strafbaar is, durven vrouwen vaak niet naar een gezondheidscentrum te gaan nadat ze fysiek zijn mishandeld. In deze landen zijn soms tot wel vijftig procent van de prostituees hiv-positief, omdat het bezitten van condooms geldt als bewijsmateriaal dat je werkt als prostituee.

In landen waar prostitutie strafbaar is, hebben overheden vaak geen specifieke focus op mensenhandel omdat prostitutie formeel niet bestaat en er dus ook geen sprake kan zijn van uitbuiting.

Gevolg daarvan is dat er juist ernstige misstanden ontstaan waar de overheid niet tegen optreedt, zoals het aanbieden van minderjarigen in illegale bordelen.

Kortom: door het criminaliseren van prostitutie dwing je aanbieders en klanten in een illegale en schemerige markt waar geen controle en regelgeving meer mogelijk is. Daar lopen beide partijen meer risico op uitbuiting, oplichting, soa’s, geweld en andere onwenselijkheden.

Hoe zorgen we er dan wel voor dat misstanden worden opgespoord en beperkt tot een minimum?

Het werkt om beleid te maken samen met de mensen die er verstand van hebben, in dit geval de prostituee zelf. Het werkt om een goede samenwerking met de politie op te bouwen zodat prostituees systemen van mensenhandel kunnen melden. Evenals het trainen en ondersteunen van prostituees in het tegengaan van geweld.

Het werkt ook om slachtoffers van mensenhandel te betrekken bij effectieve onderwijsprogramma’s die op middelbare scholen worden uitgerold.

En het werkt om een moreel oordeel over prostituees los te laten alvorens er met deze groep mensen wordt gewerkt.

Dagelijks werken honderden agenten, verpleegkundigen, maatschappelijk werkers en vertrouwenspersonen in het Nederlandse prostitutieveld. Zij werken vanuit een pragmatisme waar we trots op mogen zijn. Zij sporen misstanden op in de weekenden, werken ’s avonds in bordelen, zijn 24 uur bereikbaar voor slachtoffers en doen hun uiterste best om mensenhandelaren op te pakken.

Ze praten met prostituees zonder oordeel, zonder vooringenomenheid, en vragen hen wat ze nodig hebben.

Het afgelopen jaar hebben het Aids Fonds en Soa Aids Nederland met het Openbaar Ministerie, Bureau Nationaal Rapporteur Mensenhandel, Artsenvereniging KNMG en Comensha samen gezeten om een handreiking ‘Signalering Mensenhandel’ te schrijven.

Deze handleiding biedt de gezondheidsprofessional ondersteuning in het maken van de moeilijke afwegingen als het gaat om het breken van hun beroepsgeheim.

Uit ervaring weten we dat er met een dergelijk instrument eerder tot handelen wordt overgegaan bij vermoedens van misstanden. De signalering van mensenhandel wordt verbeterd en slachtoffers wordt eerder hulp en bescherming geboden.

Er wordt in Nederland met man en macht gewerkt aan de misstanden in de prostitutie. Natuurlijk kan dat altijd beter. Er is nog een lange weg te gaan om de vrouwen en mannen in deze kwetsbare branche te beschermen tegen uitbuiters die snel veel geld willen verdienen. Maar strafbaarstelling is niet de oplossing. En een moreel appel op de Nederlandse bevolking evenmin. Daarmee beticht ik Jojanneke niet van preuts gezeur, maar roep ik wel op tot nuance, objectieve verslaggeving en een realistische kijk op de werkelijkheid.