Kraftwerk uniek als vernieuwend visionair

De Duitse band Krafwerk stond acht avonden in Paradiso. Sommige fans zagen alle avonden. Want geen andere groep was zo vernieuwend én visionair.

Ralf Hütter zei het aan het eind van elk optreden: „Bis Morgen”, hoopvol maar beslist. Acht avonden trad zijn groep Kraftwerk op in Amsterdam, en elke avond stond een andere lp van Kraftwerk centraal. Het geheel heette ‘Catalogue 12345678’, door Hütter aangeduid als een ‘conceptuele performance’. Om het hele concept mee te maken, moest je alle acht avonden gaan – en zulke toegewijde fans waren er ook.

Als Kraftwerk afgelopen week een ding heeft aangetoond, dan is het dat hun muziek nog altijd verbeterd kan worden. Het gezelschap, dat in 1970 werd opgericht, maakte sinds 2003 geen nieuwe muziek meer maar legde zich, zoals Hütter in interviews vertelde, toe op het vervolmaken van de klank. Dat project begon met de omzetting van hun archief van analoog naar digitaal en vervolgens werd het bestaande repertoire geoptimaliseerd voor de live-uitvoeringen.

In Paradiso was het geluid voortreffelijk, beter dan vorig jaar bij hun optreden in het Evoluon in Eindhoven. De muziek klonk sprankelend en licht. De vliedende klanken waren melancholisch maar luchtig. Het was als soul zonder zweet.

De vraag is of Kraftwerk die belofte van een ‘conceptuele performance’ heeft waargemaakt. Is Catalogue 12345678 onder conceptuele kunst? Eerdere uitvoeringen vonden plaats in musea als Tate Modern en MoMa, daar lag de kunstassociatie voor de hand. In Paradiso was dat anders.

Toch zijn er factoren aan te wijzen waarom deze concertreeks voor kunstconcept kan doorgaan. Dat zit hem vooral in de begrenzing die de muzikanten sinds begin jaren zeventig in hun oeuvre volhouden. Kraftwerk koos ooit zijn thema – de relatie tussen mens en techniek – en week daar niet meer van af. Het thema keert terug in teksten over computers, vervoersmiddelen, snelheid en digitalisering.

De visuals, zoals te zien in Paradiso, gáán niet alleen over techniek, ze zíjn ook techniek – het op dit moment hoogst haalbare in 3D-animatie.

Kraftwerk verblufte met hun grafische, door Russisch constructivisme, computergames en Bauhaus geïnspireerde animaties; nostalgische stijlen in hypermoderne uitvoering. Deze aanpak deed je je afvragen waarom niet meer popmuzikanten hun shows aankleden met 3D-animaties en 3D-brillen. Te duur, wellicht.

Met een ander aspect van het ‘conceptuele’ karakter van deze reeks – het integraal uitvoeren van de lp’s – werd af en toe de hand gelicht. Sommige nummers werden overgeslagen of de volgorde van de tracks was anders. Zo opende de avond van Techno Pop met drie Techno Pop-liedjes, klonk daarna een reeks greatest hits en werd afgesloten met de rest van Techno Pop in de toegift: Boing Boom Tschak, Techno Pop en Music Non-Stop.

Vooral frappant deze week was de voorspellende kwaliteit van Kraftwerks thematiek. Al was die niet altijd correct. De zegeningen van atoomenergie, bezongen in Radio-Activity (1975), zijn na rampen als in Tsjernobyl, Harrisburg en recentelijk Fukushima precies in het tegendeel omgeslagen. Met een simpele ingreep is de boodschap van het nummer dus ook aangepast: ‘Radio Aktivität/ Wenn’s um unsere Zukunft geht’ werd ‘Stop Radio Aktivität/ Wenn’s um unsere Zukunft geht’.

Maar Kraftwerk voorzag ook de alomtegenwoordigheid van de computer; de onlineliefde, het belang van dataverkeer. Kraftwerk experimenteerde, creëerde en voorspelde. Die vacature is niet opgevolgd. Wie is de Kraftwerk van nu?