De Ruyters portret hing bij de mensen thuis

Biograaf Michiel de Ruyter

„Mij is gebleken dat de makers niet uit waren op historische authenticiteit.”

Altijd zal het een spanningsveld blijven, of liever: twee – spanning tussen de historische feiten en de beeldvorming achteraf, én tussen realiteit en artistieke verbeelding. Concreet: wat stelt ‘Michiel de Ruyter, the movie’ voor, bekeken door een historisch deskundig oog?

Ronald Prud’homme van Reine (55) geldt als dé kenner van zeeheld Michiel Adriaenszoon de Ruyter (1607-1676). Zijn Rechterhand van Nederland. Biografie van Michiel Adriaenszoon de Ruyter (1996) heeft inmiddels vele herdrukken beleefd.

U hebt de film gezien. Wat vond u?

„Ik heb me niet verveeld. Het is een echte actiefilm.”

Klinkt zuinig.

„Ik ben geen groot liefhebber van dit genre. Het is nogal een spektakel.”

Heeft u de makers historisch advies gegeven?

„Nee, we hebben een paar e-mailtjes uitgewisseld. Toen bleek me dat ze niet echt uit waren op historische authenticiteit en dat er bij deze miljoenenproductie geen budget was voor deskundig advies. Toen heb ik ’t maar laten lopen.”

Als kenner kon u de film niet waarderen?

„Het is moeilijk je feitenkennis los te laten. En tegelijk realiseer ik me dat zo’n film een strak verhaal nodig heeft en dat je allerlei gebeurtenissen moet weglaten en figuren moet samenvoegen om tot een filmverhaal te komen.”

Tot zover de ‘disclaimer’. Nu uw oordeel?

„Acteur Frank Lammers zet een aardige De Ruyter neer, als een eenvoudig man die z’n plicht doet. Merkwaardig vind ik wel dat hij in de loop van de film niet ouder wordt, terwijl het verhaal toch 25 jaar omspant. Door hem ouder te maken, had de film een dramatischer slot kunnen krijgen. Aan het einde van zijn leven had De Ruyter zware pijnen door een niersteen. Eigenlijk wilde hij zijn laatste reis, waarbij hij sneuvelde, niet maken. Hij was door z’n ziekte heel dik geworden, moest zo ongeveer aan boord gedragen worden en lag veel in bed. Toen hij in de strijd door kogels werd geraakt, viel hij van het hoge naar het lage dek. Gemiste kansen: in de film komt dit allemaal niet voor.

„Jammer vind ik ook dat De Ruyter in het scenario nogal vlak blijft. Hij had een groot charisma. Door zijn manschappen werd hij op handen gedragen. Hij was een held van het volk: de mensen hadden thuis een portret van hem aan de muur. Zoiets had best een plek in de film kunnen krijgen. Dat had De Ruyter wat meer reliëf gegeven en hem beter getypeerd als het idool dat hij in zijn tijd was.”

De held die hij lang gebleven is.

„Ja, eeuwenlang. Met een nieuw hoogtepunt in de 19de eeuw, toen het vaderlandse verleden verheerlijkt werd om de politiek van Nederlandse natievorming kracht bij te zetten. De Ruyter en Rembrandt waren toen de grote helden uit de 17de eeuw. De Ruyter nog wel het meest, Rembrandt was toch ook een beetje een losbol geweest die berooid gestorven was.”

In de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw was er een dip in de verering.

„En ook nog wel in de jaren 80 en 90. Het was begin jaren 90 een idee van uitgever Martin Ros om mij een biografie over De Ruyter te laten schrijven. Niet iedereen begreep waarom ik daar mijn tijd aan besteedde: ‘die zeehelden, wat vind je daar nou aan?’ Het waren de hoogtijdagen van de sociale en economische geschiedenis: feminisme, emancipatie, kolonialisme, slavernij – die thema’s waren toen in de mode.”

En nu mag het weer, ‘heldengeschiedenis’?

„Het is meer dat de biografie sinds tien, twintig jaar populair is geworden. Daardoor kan het weer: mooie verhalen, levensgeschiedenissen.”

Met af en toe een naschok van het slavernij-engagement? Zie de discussie over Zwarte Piet. En nu de actiegroep ‘Michiel de Rover’.

„De Ruyter zo nadrukkelijk in verband brengen met slavernij is zwaar overdreven. Hij heeft in West-Afrika een paar forten heroverd op de Engelsen, die door de Nederlandse West-Indische Compagnie voor slavenhandel werden gebruikt. Hij heeft zich nooit persoonlijk direct met de slavenhandel ingelaten. Had De Ruyter die forten niet op de Engelsen heroverd, dan waren zij, met hun veel omvangrijker slavenhandel vanuit die forten, gewoon doorgegaan.

„Ik vrees dat de demonstranten de geschiedenis van de 17de eeuw niet kennen, maar gewoon van het clichébeeld uitgaan dat alles wat Nederlanders ooit op zee en overzee hebben gedaan is besmet door koloniale uitbuiting en slavernij.”