Als de konijnen

ILLUSTRATIE OLIVIA ETTEMA

Paus Franciscus heeft een hoog knuffelgehalte – dat kun je hem niet ontzeggen. Een zwaaiende, enigszins gezette man in een gele regenponcho die van de Hema had kunnen zijn: je zou zó van hem gaan houden.

Hij doet uitspraken die we niet van pausen gewend zijn, of ze nu over de curie gaan (die zou lijden aan onder meer spirituele alzheimer) of over geslachtsgemeenschap. Over katholieken zei de paus – het kan niemand zijn ontgaan – dat zij zich niet verplicht hoeven te voelen om zich voort te planten „als konijnen”.

Letterlijk zei hij, tijdens een persconferentie in zijn vliegtuig: „Sommigen denken dat, excuseer mijn woordkeus, wij om goede katholieken te zijn, we moeten zijn als konijnen.”

Vervolgens schudde hij het hoofd en zei: „Nee.” Stilte, zucht. „Verantwoord ouderschap, dat is duidelijk.”

Met „verantwoord ouderschap” bedoelt de Katholieke Kerk onder meer dat echtparen zich bewust moeten zijn van hun plichten ten opzichte van zichzelf, ten opzichte van elkaar, de maatschappij, God en van hun kinderen. Heel veel kinderen krijgen is niet nodig, maar te weinig is ook niet goed. De paus: „Horen zeggen dat drie kinderen al te veel zijn, maakt me droef, want drie kinderen per stel is het minimum aantal dat nodig is om de bevolking stabiel te houden.”

Interessant vond ik dat de paus, die zich kennelijk geen zorgen maakt over overbevolking, voor deze beeldspraak koos. Tekeergaan als konijnen – je zou het Rutte bijvoorbeeld niet snel horen zeggen.

Kennelijk was de paus zich ervan bewust dat zijn woordkeuze opmerkelijk was – hij verontschuldigde zich er immers voor. Op de filmbeelden van deze persconferentie zie je een man achter de paus staan, hoogstwaarschijnlijk zijn perschef. Die man kijkt de hele tijd naar de journalisten die door de paus worden toegesproken, tot de paus zijn konijnenbeeldspraak doet; dan begint de perschef te wankelen en doet hij een stap naar achter. Het is altijd riskant om lichaamstaal te interpreteren, maar ik zou zweren dat deze man denkt: o mijn God (of woorden van die strekking), die konijnen staan straks internationaal in de krantenkoppen.

Het opmerkelijkste is natuurlijk dat katholieken volgens de paus niet als konijnen tekeer hoeven te gaan – drie of vier kinderen volstaat – maar dat anticonceptie voor katholieken verboden blijft. Op internet leidde dit vanzelfsprekend tot allerlei grappen over een vorm van anticonceptie die in de volksmond bekendstaat als voor het zingen de kerk uit gaan.

Overigens is paus Franciscus niet de eerste die het paargedrag van katholieken en konijnen met elkaar vergelijkt. Al in 1951 liet W.F. Hermans in het tijdschrift Podium een romanpersonage zeggen: „De katholieken! Dat is het meest schunnige, belazerde, onderkruiperige, besodemieterde deel van ons volk! Maar díe naaien er op los! Die planten zich voort! Als konijnen, ratten, vlooien, luizen.”

Mocht je dergelijke dingen indertijd zomaar zeggen?

Onder meer de Volkskrant, toen nog een katholieke krant, vond wat Hermans had geschreven „smeerlapperij”. „Wij vragen ons af of justitie en politie hier geen taak hebben.” De subsidie voor Podium werd gestaakt, er volgde een rechtszaak, maar tot zijn grote voldoening werd Hermans in 1952 vrijgesproken, ook in hoger beroep.