Verliefd op een vreemde

Vul samen een vragenlijst in en word verliefd. Kan dat?

Ellen de Bruin over een populair liefdesexperiment. foto's Richard Renaldi

W

il je verliefd worden, op wie dan ook? Daar bestaat een recept voor. De ingrediënten: een slachtoffer die het recept met je wil volgen én een speciale lijst van 36 vragen, die steeds intiemer worden. „Zou je beroemd willen zijn?” „Wat waardeer je het meest in een vriendschap?” „Wanneer heb je voor het laatst gehuild?” „Wat vind je nu al leuk aan de ander?” Jullie beantwoorden de vragen (ze staan op nrc.nl/36vragen) allebei eerlijk en vervolgens kijk je elkaar vier minuten lang zwijgend in de ogen. Daarna zijn jullie verliefd.

Zo werd het althans twee weken geleden beschreven in The New York Times, onder de kop ‘To Fall in Love With Anyone, Do This’. Schrijver Mandy Len Catron kende de methode uit wetenschappelijk onderzoek en zes maanden na dat onderzoek waren twee proefpersonen met elkaar getrouwd. In The New York Times beschrijft Catron hoe ze de methode probeert met een kennis. Ze worden inderdaad verliefd. Het verhaal is talloze keren gedeeld op sociale media.

En natuurlijk gingen mensen het nadoen. Goh, die vragenlijst werkt écht, meldde Vogue. Een collega van een Vogue-journalist had het uitgeprobeerd met een mooie lange man die ze op een feestje had ontmoet; de twee sms’ten elkaar sindsdien dagelijks. Maar twee proefkonijnen van The Guardian, collega’s die elkaar vaag kenden, werden niet verliefd.

Dus... werkt het? Wat zei dat wetenschappelijke onderzoek? Twee proefpersonen trouwden kennelijk, maar hoeveel deden er mee?

Daarvoor moeten we naar het wetenschappelijke tijdschrift Personality and Social Psychology Bulletin. De vragenlijst staat in een artikel uit april 1997, over het tot stand brengen van intimiteit tussen mensen in onderzoek (‘The Experimental Generation of Interpersonal Closeness’). Dat artikel stond tot afgelopen week niet gratis online, dus waarschijnlijk hebben weinig mensen die de methode gebruikten het gelezen. De grote verrassing is dat het woord liefde (love) er helemaal niet in voorkomt.

Intimiteit

De lijst met 36 vragen was bedoeld om tijdelijk een intieme sfeer te creëren tussen proefpersonen. De psychologen zochten daar een methode voor, zoals er ook methoden zijn om proefpersonen tijdelijk in een sombere stemming te brengen (droevige filmfragmenten) of tijdelijk hun zelfvertrouwen te ondermijnen (zeggen dat ze slecht scoren op een IQ-test). De proefpersonen deden aan het intimiteitsonderzoek mee in gemengde duo’s en (omdat er niet genoeg mannen waren) duo’s van vrouwen. En nee, er werd niet zwijgend in ogen gekeken. Die mogelijkheid wordt niet eens genoemd.

Het artikel meldt letterlijk dat „het doel van de methode was om een tijdelijk gevoel van intimiteit te ontwikkelen, niet een daadwerkelijke relatie”. Het „lijkt onwaarschijnlijk”, schrijven de onderzoekers, „dat de procedure trouw, afhankelijkheid, commitment of andere aspecten van een relatie voortbrengt” – die hebben meer tijd nodig om te ontstaan. En staat er iets in over proefpersonen die zijn getrouwd? Ja, heel kort, maar daarvoor wordt verwezen naar een nóg oudere, en nooit gepubliceerde studie. Uit 1991.

Dan maar Arthur Aron van Stony Brook University bellen, de psycholoog die eerste auteur is bij de beide artikelen uit 1991 én 1997. Aron heeft zijn carrière vooral gewijd aan onderzoek naar liefde en verliefdheid – dat dan weer wel. In zijn bekendste oude onderzoek, uit 1974, stuurde hij een aantrekkelijke jonge onderzoekster af op mannen die op een brug een ravijn over liepen. Zij liet hen een vragenlijstje invullen en gaf haar telefoonnummer. De mannen die over een doodenge touwbrug hadden gelopen, belden haar vervolgens vaker dan mannen die een stabiele houten brug hadden gebruikt. De touwbruggers hadden onbewust het gevoel dat het snelle kloppen van hun hart door de mooie vrouw kwam, niet door de enge brug. Volgens de antwoorden op het vragenlijstje dachten ze op dat moment ook meer aan seks.

Touwbrug

Aron komt nog steeds regelmatig in de media. In 2009 bijvoorbeeld, toen hij had aangetoond dat mensen ook als ze jarenlang een relatie hebben nog steeds intens verliefd op elkaar kunnen zijn (het slechte nieuws is dat dat voor slechts 2 à 3 procent van de stellen geldt). Als je hem over zijn onderzoek spreekt, kan hij het nooit laten te zeggen dat zijn vrouw Elaine, die boeken schrijft over hoogsensitieve personen en met wie hij veel samenwerkt, eigenlijk beroemder is dan hij. En hij haalt het touwbrugonderzoek nog steeds graag aan als hij vertelt dat het goed is om regelmatig samen spannende nieuwe dingen te doen om je relatie goed te houden.

De 36 vragen kwamen al vaker een béétje in het nieuws, vertelt Aron aan de telefoon. Maar hij is toch overdonderd. „Ik ben natuurlijk door mijn vrouw wel gewend aan media-aandacht, en meestal is er rond Valentijnsdag ook wel belangstelling voor mijn onderzoek. Maar niet zoals nu.” Zijn mailbox loopt over. „Jij was de eerste die ik terugmailde. Ik ben vooral verbaasd dat mensen zeggen dat die 36 vragen een methode zijn om verliefd te worden. Mijn vrouw heeft nu net een blogpost geschreven waarin ze uitlegt dat dat niet zo is.” Elaine Aron was co-auteur bij de onderzoeken uit 1991 en 1997.

En dat vier minuten zwijgend in elkaars ogen kijken, wie heeft dat verzonnen? „Oh”, zegt Art Aron, „dat komt uit dat ongepubliceerde onderzoek van ons, uit 1991. Daarin werd een intensere versie van de vragenlijst gebruikt.” In dat onderzoek werkten 48 man-vrouwduo’s 40 vragen af. Daar zat de opdracht tussen: „Breng drie minuten met je partner door in volledige stilte, terwijl je oogcontact maakt.” Kennelijk is die drie ergens per ongeluk in een vier veranderd.

Ook dat onderzoek uit 1991 was trouwens niet bedoeld om mensen verliefd te maken, vertelt Aron. Maar toch trouwde één stel? „Ja, het allereerste stel dat meedeed: twee onderzoeksassistenten op wie we het uitprobeerden. Ik heb vijf of tien jaar geleden nog contact met hen gehad en toen waren ze nog samen.” Dus de methode kán werken? „Ik weet het niet, dat is nooit goed onderzocht.”

En als hij een methode zou moeten verzinnen om twee mensen verliefd op elkaar te maken, hoe zou die er dan uitzien? Aron denkt even na. „De kans is groter als ze allebei redelijk aantrekkelijk zijn en een vergelijkbare achtergrond hebben... Het helpt ook als je ze laat denken dat de ander in hen geïnteresseerd is, maar alléén in hen – hard to get is slechts aantrekkelijk als iemand hard to get is voor ánderen. En los daarvan zou ik ze eerst iets fysieks laten doen, iets wat een beetje ambigu is. Zoals in dat bruggenonderzoek, ja.”

Die 36 vragen hoeven we overigens niet af te schrijven, wat hem betreft. „Het heeft best zin om samen dingen te doen waarmee je de intimiteit vergroot. Op een eerste of tweede date, maar het is ook nuttig als je al een relatie hebt.” Dat laatste is recent nog onderzocht, bij jonge stellen. Die werden vooral weer helemaal verliefd als ze de 36 vragen afwerkten met een ander stel samen, met zijn vieren dus – misschien omdat dat best spannend is om te doen.

En voor de zekerheid: dan werden ze weer helemaal verliefd op hun eigen partner.

    • Ellen de Bruin
    • Richard Renaldi