Geschokt Japan wacht op onthoofdingen

Twee ontvoerde Japanners dreigen gedood te worden door IS. Voor premier Abe is dat een nieuw bewijs dat Japan zijn pacifisme moet laten varen.

De 72 uur die Japan kreeg van de Islamitische Staat (IS) om 200 miljoen dollar losgeld te betalen voor twee gegijzelde landgenoten zijn verstreken. Het aftellen voor de onthoofding van de 47-jarige journalist Kenji Goto en de 42-jarige, aan lager wal geraakte zakenman Haruna Yukawa, is begonnen, liet IS via internet weten.

Voor premier Shinzo Abe zit er niets anders op dan af te wachten. De korte deadline, en de recordhoogte van het losgeld, waarschijnlijk niet toevallig evenveel als Japan heeft aangeboden als financiële steun aan de coalitie die strijdt tegen IS, wekken niet de indruk dat IS serieus bereid zou zijn de levens van de twee mannen te sparen.

Door de crisis is in Japan zelf de discussie opgelaaid over Abe’s ambities een einde te maken aan de pacifistische grondwet, het leger te versterken, en Tokio een grotere rol te geven in de internationale politiek.

„Sinds de gijzelingscrisis begon, is Abe nauwer gaan samenwerken met de VS, het Verenigd Koninkrijk, Australië, en zelfs Israël”, zegt Koichi Nakano, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Sophia Universiteit in Tokio. „Waarschijnlijk zal hij de komende maanden zeggen dat Japanse levens in de handen van terroristen kwamen door het gebrek aan Japanse militaire middelen.”

Abe wil het dit jaar mogelijk maken voor Japan bondgenoten bij te staan als ze aangevallen worden. „Ik verwacht dat Abe nu opnieuw zal betogen dat Japan veiliger is met collectieve zelfverdediging, en zelfs een formele herziening van de grondwet”, zegt Nakano.

Voor dit laatste is nog geen draagvlak. Meer dan de helft van de bevolking wil de grondwet behouden.

„De publieke opinie raakt waarschijnlijk verder gepolariseerd door deze crisis”, zegt Nakano. „Ik zie nu al dat een groot aantal critici van Abe met precies het tegenovergestelde argument schermen. Zij zeggen dat het juist Abe’s zogenaamde ‘pro-actieve bijdrage aan vrede’ is die Japanners het doelwit maakten van IS.”

Er zijn veel vragen over de manier waarop de overheid in de gijzelingscrisis heeft gehandeld. Yukawa werd in augustus gegijzeld, en in november wist Tokio dat ook Goto gegijzeld was, nadat hij contact had gezocht met IS om voor Yukawa’s vrijlating te pleiten. Waarom besloot Abe hulp te bieden aan de coalitie tegen IS op een moment dat het lot van de gegijzelden zo onzeker was? En waarom werd een aanbod van twee Japanners met IS-contacten om te onderhandelen, genegeerd? Tokio zelf lijkt deze week na het verschijnen van de video van de gegijzelden met het ultimatum, in ieder geval niet met IS te hebben gesproken.

Door de affaire krijgen veel Japanners ineens oog voor de risico’s die zijn verbonden aan Abe’s assertieve politiek, hoezeer hijzelf ook beweert dat die Japan juist veiliger maakt.