‘Europa is rijk maar gedraagt zich arm’

Nederland en Duitsland moeten soepeler zijn voor Griekenland, vindt de Amerikaanse econoom Sachs.

Foto Reuters

Stop eens met navelstaren. Zet een paar stappen naar achter en zie dan dat de economische problemen waar Europa op vastloopt prima op te lossen zijn. En doe het snel graag, want Europa verzaakt al jaren haar rol op het wereldtoneel.

Jeffrey Sachs (1954), de beroemde Amerikaanse macro-econoom van Harvard én armoedebestrijder, heeft weinig goede woorden over voor de opstelling van de noordelijke Europese landen in de twee grote kwesties van deze week: het besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) om de geldpers aan te zetten en de Griekse verkiezingen zondag. Sachs was deze week in Nederland voor een lezing bij vermogensbeheerder Skagen.

Duitsland en Nederland waren tegen het besluit van de ECB donderdag om de komende anderhalf jaar ruim 1.100 miljard euro in de economie te pompen. Zij vrezen dat het effect op de groei klein zal zijn en dat zwakke eurolanden de kapitaalinjectie aangrijpen om af te zien van moeilijke maatregelen. Als de linkse beweging Syriza zondag ook nog de Griekse verkiezingen wint en herstructurering van de schulden eist, zien de strenge noordelijke landen dat als een nieuwe tegenvaller.

Sachs vindt deze houding maar kortzichtig. „Europa is rijk maar het gedraagt zich arm”, zegt hij in een interview in het Amsterdamse Bimhuis.

Denkt u dat het verruimingsprogramma van de ECB de Europese economie zal helpen?

„Ja. Monetaire verruiming heeft gewerkt in de Verenigde Staten en kan hier ook werken. Maar de eurozone heeft meer nodig om weer vooruit te komen. Griekenland moet een uitweg uit deze puinhoop worden geboden door een verregaande herstructurering van de schulden. Die moeten worden omgezet in leningen met een hele lange looptijd tegen een hele lage rente. Griekenland is maar een piepklein deel van de eurozone en toch verspillen we een hoop tijd door steeds maar bezuinigingen te eisen. Daarmee bedreigen we de gehele eurozone.

„Vergeet niet dat de Griekse werkloosheid 25 procent bedraagt. Dat is vergelijkbaar met de Grote Depressie. Als een land zover komt moeten de buurlanden beseffen dat dat een bedreiging voor iedereen is en in actie komen.”

Griekenland heeft een relatief kleine economie maar zijn schuld is niet klein, zo’n 240 miljard euro.

„Dat is echt heel klein vergeleken bij het gevaar dat Griekenland kan vormen. Het infecteert de hele eurozone met crisis. Griekenland moet uit deze ellende verlost worden, in ieders belang. Maar Duitsland wil de Grieken een lesje leren, of houdt vast aan het naïeve idee dat schuld nu eenmaal schuld is, terwijl de geschiedenis al vele, vele malen heeft aangetoond dat dat de verkeerde benadering is, ook in Duitsland. Het idee dat je straf en zelfkastijding nodig hebt om tot hervorming te komen zie ik niet als een houdbare economische theorie.

„Verder moet Europa het bancaire stelsel weer op orde krijgen. De bankenunie is nog lang niet af, sommige delen zijn zelfs nog niet helemaal uitgedacht. En ten slotte moet er een investeringsstrategie voor de lange termijn komen, bijvoorbeeld op het gebied van energie. Het moet mogelijk worden om een stelsel te ontwikkelen waarbij zonne-energie uit Spanje en Griekenland aan Duitsland geleverd wordt. Als al deze dingen zijn geregeld, is Europa eindelijk back in business.”

Duitsland en Nederland denken dat het ECB-programma niet werkt, of zelfs voor nieuwe zeepbellen op de financiële markten kan zorgen.

„Er is een klein risico op een zeepbel, maar dat kun je in de gaten houden, en het risico van een nieuwe recessie is groter. Ik zou zeggen: rustig aan Nederland. Dit is goed voor jullie. Een beetje verruiming kan op dit moment alleen maar goed doen. De belangrijkste reden waarom de eurozone achterloopt met het herstel na de crisis is dat de ECB hier pas als laatste grote centrale bank toe overgaat.”

Syriza wil een afschrijving van minstens 50 procent van de staatsschuld. Bent u het daarmee eens?

„Laat Europa eerst eens berekenen wat het precies zou kosten om Griekenland binnen een redelijke termijn weer echt kredietwaardig te maken. Die sommen zijn nog niet gemaakt. Waarschijnlijk kan dat zonder echt schuld te hoeven afschrijven, maar door bijvoorbeeld de looptijd te verlengen, tegen een hele lage rente. Wat ik wil zeggen is: wees eerlijk. De huidige situatie is onhoudbaar. Syriza heeft geen ongelijk als het opnieuw met Europa wil onderhandelen. Er is echt meer solidariteit nodig in Europa.”

Wat zijn de risico’s voor Europa als Griekenland onverhoeds de eurozone verlaat?

„De gevolgen zouden gigantisch zijn. Op juridisch gebied, financieel, politiek en geopolitiek. En binnen een nanoseconde zou er gevraagd worden welk land het volgende is. Portugal? En daarna Spanje? Italië? Kan Duitsland maar beter zelf vertrekken? Er zou een oneindige reeks aan stompzinnige krantenartikelen geschreven worden die de schade alleen maar verder zouden vergroten. Pas na tien of twintig jaar zou de storm misschien weer gaan liggen. Het is absurd om zulk hoog spel te spelen om zo’n klein belang als de Griekse schuld.”

„We zijn centen aan het tellen zonder het juiste perspectief. Ondertussen verspilt een land als Duitsland een hoop tijd aan de symboolpolitiek dat ze niet die zogenaamde luie Grieken willen redden. En aangezien er altijd wel ergens een verkiezing is in Europa kijken we nooit eens pragmatisch naar de kosten en de baten. Er zijn twee problemen in Europa die wél ingewikkeld zijn: de migratie en de vergrijzing. Daar komt de politiek nu niet aan toe.”

Wat zouden de geopolitieke gevolgen van een Grieks vertrek zijn?

„Als Europa zichzelf aan stukken scheurt, hoe kan het dan een constructieve discussie met Rusland voeren? Hoe kan het dan de crises in het Midden-Oosten aanpakken? Hoe gaat het dan een leiderschapsrol op zich nemen in het debat over klimaatverandering? Europa moet zichzelf wel kunnen vertegenwoordigen op het wereldtoneel. Op het moment dat de Griekse crisis erger wordt, gaat alle aandacht weer naar binnen. Europa heeft de beste positie om leidend te zijn in al deze kwesties, maar we horen er al jaren weinig van.”