Qatar wil sportief en ook veilig zijn

In 2022 vindt er het WK voetbal plaats. Maar daarbij blijft het niet. Voor Qatar is sport ook nationale veiligheid.

Renners proberen in de woestijn tijdens de Ronde van Qatar weg te blijven uit het peloton. De editie van vorig jaar werd gewonnen doorNiki Terpstra.
Renners proberen in de woestijn tijdens de Ronde van Qatar weg te blijven uit het peloton. De editie van vorig jaar werd gewonnen doorNiki Terpstra. Foto EPA

Zeven armen steken uit het woestijnzand, de handen strekken naar de hemel, ze proberen een gouden medaille te grijpen. Zie daar de ambities van Qatar. Het beeld staat in de ontvangsthal van Aspire Zone, een gigantisch sportcomplex in de hoofdstad Doha. Buiten liggen de perfect groene velden – echt gras – er strak en fris bij. Ajax trainde er onlangs. Evenals Bayern München. Binnen vijf jaar moet dit de beste voetbalacademie ter wereld zijn.

En dat in een regio die niet bepaald als sportminnend bekend staat. Klimaat, lage inwonertallen (er zijn slechts zo’n 300.000 Qatari) en sociaal-religieuze tradities werken allemaal tegen. Maar één ding is er wel: geld, verdiend met olie en gas. Qatar besloot dat in te zetten voor sport, en pakt de zaken groots aan. Logisch, vindt de Nederlander Ed Graper. „Als geld geen belemmering is, dan haal je toch het beste in huis?”

Graper is hoofd opleiding onderbouw voetbal bij de Aspire Academy. Zijn taak: de talentpool vergroten zodat er een behoorlijk nationaal elftal op de been gebracht kan worden. „Het is niet zo dat we even een paar voetballers ergens vandaan halen en naturaliseren.” Die naam had Qatar tot 2004 wel, daarna scherpte de FIFA de naturalisatie-regels aan. „Nu moet je ofwel Qatari zijn, ofwel geboren in Qatar.”

Dat geldt voor voetbal, bij andere sporten lijken de regels soepeler. De Egyptische basketballer Mohammed Gazo speelt voor het nationale team van Qatar, zonder er geboren te zijn. „Ze geven me de Qatari nationaliteit, maar alleen tijdens mijn carrière, daarna verlies ik hem weer.” Zijn salaris, 10.000 Qatari Real (circa 2.300 euro), plus een appartement , is vele malen hoger dan wat hij in Egypte kan verdienen. „In het team zitten maar vier echte Qatari’s.”

Op de atletiekbaan van Aspire Zone worden horden neergezet, een aantal jonge atleten wordt zo getest. Verderop staan tafeltennissers fanatiek in te slaan. In een andere hal spelen voetballertjes handbal. „We laten ze ook andere sporten doen, zo ontwikkelt hun lichaam zich goed”, zegt Graper.

Allemaal geweldig natuurlijk voor jonge topsporttalenten, die hier ook naar school gaan. En voor het land, want Qatar heeft tijdens het WK van 2022 een nationaal voetbalelftal van enig niveau nodig. Maar of je daarvoor nou een miljarden kostend programma moet opzetten? „Het is ook een stukje prestige natuurlijk”, denkt Graper. „En de Qatari’s willen een land neerzetten met een goede, veilige en gezonde levensstijl.”

Obesitas

Ook de gewone Qatari moet dus aan het sporten. „Dat is inderdaad de droom van Qatar”, zegt Ronald de Boer, die er zelf vier seizoenen speelde en zeven jaar woonde. „Obesitas is een ernstige bedreiging voor het land.” Dat klopt, ruim een derde van de mannen en bijna de helft van de vrouwen lijdt aan overgewicht. De Qatari’s leiden een zittend bestaan. Alles gaat met de auto, eten is populair en mollig is sexy.

De sportkoorts lijkt nog niet echt toegeslagen in wat het Mekka van de sport moet worden. De joggers op de Corniche zijn westerse expats, het handjevol toeschouwers bij de oefenwedstrijd tussen Ajax en Schalke 04 ook. Bij grote toernooien komt het voor dat stoelen worden gevuld met gastarbeiders, die een paar euro krijgen om met een vlaggetje te zwaaien.

Misschien is volksgezondheidgezondheid ook niet het belangrijkste. , Danyel Reiche, onderzoeker aan de American University of Beirut, schrijft in een recent verschenen artikel dat sport een belangrijk onderdeel is van Qatars soft power, iets wat het land hard nodig heeft. Hard power heeft het namelijk niet. Het is te klein om militair iets uit te kunnen richten tegen binnenvallende buurlanden.

Reiche noemt Koeweit als voorbeeld, dat in 1990 in een paar uur tijd door Irak onder de voet werd gelopen. Soft power is gebaseerd op het wekken van sympathie, en dat – zo hoopt Qatar – lukt met sport. Grote sportevenementen trekken toeristen, publiciteit en wereldleiders. Qatar wil zich neerzetten als dynamisch, kosmopolitisch en voortrekker van regionale stabiliteit. Zodat het, als het in zijn bestaan wordt bedreigd, op steun van de sportfans kan rekenen. Sport is voor Qatar ook een kwestie van nationale veiligheid.

Alleen, het wil nog niet zo lukken met de sympathie. Sinds toewijzing van het WK 2022 krijgt Qatar veel slechte pers. „Tot op zekere hoogte hadden we er wel rekening mee gehouden” zegt Matthias Krug, woordvoerder van de Supreme Authority for Delivery and Legacy (SC), verantwoordelijk voor de organisatie van het WK 2022, „maar niet dat het zo negatief zou zijn”. Vooral de belabberde arbeidsomstandigheden van gastarbeiders en eventuele corruptie om het WK binnen te halen leveren fikse reputatieschade op.

Billen bloot

Ronald de Boer: „Nu, met het binnenhalen van het WK, moeten ze met de billen bloot. Dat geeft niet, dat is juist goed, dan móet je wel iets veranderen.” Want dat de arbeidsomstandigheden niet best zijn, is een feit. Daarvoor hoef je maar een stukje voorbij Aspire Zone te rijden, naar de Industrial Zone. Daar is geen groen gras, daar is alleen stof en zitten de wegen vol diepe gaten. In de oude huizenblokken delen soms twaalf mannen een kamer. In de keukens geen blinkende bakken met gestoomde groentes, maar rijen gaspitten met zwarte aanslag van de duizenden maaltijden die de gastarbeiders hier voor elkaar koken.

Daar moet een einde aan komen, vinden ze ook bij het SC. En dus moeten (onder)aannemers die betrokken zijn bij de bouw van WK-projecten voldoen aan een dik pak voorwaarden en wordt er, niet ver van de oude huizenblokken, een nieuwe woonwijk gebouwd waar straks 55.000 arbeiders komen te wonen.

Vooral Engelse media en belangenorganisaties doen dit af als „voor de bühne”, intussen berichtend dat er honderden doden vallen bij de bouw van de WK-stadions. Twijfelachtig, want er is nog nauwelijks begonnen aan de bouw van nieuwe stadions. Zowel Graper als De Boer denken dat er een flinke portie kinnesinne bij komt kijken. Vooral de Engelse sportpers zou het niet kunnen verkroppen dat het WK aan Engeland voorbij ging.

Intussen werkt Qatar rustig door aan zijn sportimago. Het is trots als Guardiola in een regionale krant zegt dat Qatar de beste sportfaciliteiten ter wereld heeft. En in de stad kun je een gratis ballonvlucht maken, ter ere van het WK handbal dat afgelopen week is begonnen. The sky is the limit.