Pegida staat op tweesprong

Duitsland weet zich niet goed raad met de demonstraties die aanvankelijk alleen in Dresden, maar inmiddels ook in andere steden worden gehouden tegen ‘de islamisering van het avondland’. Is dit een extreemrechtse beweging, gedreven door haat tegen immigranten en hun nazaten? Keren de betogers zich werkelijk tegen de islam – en daarmee tegen de godsdienstvrijheid in Duitsland? Of zijn de wekelijkse marsen onschuldiger en een uiting van een bredere onvrede – over immigratie, onveiligheid, de Europese Unie en het gevoel niet gehoord te worden door media en politiek? Is Pegida, de naam van de beweging in Dresden, een „schande voor Duitsland”, zoals minister van Justitie Maas heeft gezegd? Of moet er juist beter naar de demonstranten worden geluisterd, en vertolken ze de opvattingen van Duitsers in het hele land?

De beweging zelf heeft steeds geprobeerd het extreemrechtse etiket te vermijden. We zijn tegen verdere islamisering, zeggen woordvoerders, niet tegen de islam als zodanig. Tegen uit de hand gelopen immigratie, niet tegen immigranten en buitenlanders. En neonazi’s zijn we al helemaal niet. Het merendeel van de demonstranten die afgelopen maanden in Dresden met steeds grotere aantallen de straat opgingen, leek dat beeld te bevestigen. Ontevreden mensen van alle leeftijden, die rustig betogen en gehoord willen worden.

Maar deze week is het voor Pegida een stuk moeilijker geworden om vol te houden dat ze niets met extreemrechts of vreemdelingenhaat te maken heeft, en dat alleen „de leugenachtigheid van de pers” voor dat idee verantwoordelijk is. Woensdag moest Pegida-voorman Lutz Bachmann terugtreden nadat gebleken was dat hij in september – vier weken voor de eerste demonstraties begonnen – asielzoekers op Facebook had uitgemaakt voor „ongedierte” en „smeerlappen”. Ook bleek dat hij zich bij de kapper eens had laten fotograferen met spuuglok en hitlersnorretje. Een grap, naar eigen zeggen, maar in Duitsland kunnen publieke figuren zich dit soort grappen niet veroorloven. Exit Bachmann.

Dezelfde avond liep in Leipzig een betoging van Pegida’s zusterbeweging Legida uit op een harde confrontatie met de politie. Er waren honderden hooligans bij betrokken, journalisten werden aangevallen en vreemdelingenhaat werd openlijk uitgedragen. Naast de burgerlijke, vreedzame tak in Dresden, blijkt er een radicale, gewelddadige tak in Leipzig te zijn.

Pegida-voorman Bachmann is nu weg. Maar de onvrede onder zijn aanhang is dat niet. Voor de beweging, en voor Duitsland, is nu de grote vraag of ze vasthoudt aan de lijn-Dresden, of afglijdt naar de giftige variant uit Leipzig.