‘Nederland leverde voor 25 miljoen euro wapens aan Saoedi-Arabië’

Dat stond maandag in een blog van Ewoud Butter, hoofdredacteur van Republiek Allochtonië

illustratie Jet Peters
illustratie Jet Peters

De aanleiding

Volgende maand vindt er een grote wapenbeurs plaats in Abu Dhabi, de hoofdstad van de Verenigde Arabische Emiraten. Nederlandse wapenexporteurs zullen daar zijn en minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie, VVD) gaat ook mee, schreef onafhankelijke journalist Ewoud Butter maandag in een blog. Grote kans dat Nederlandse bedrijven daar wapens verkopen aan landen die het niet zo nauw nemen met de mensenrechten. Ook zijn het landen die mogelijk islamitische extremistische groepen steunen die wij weer op andere fronten bestrijden, schreef Butter. Denk aan landen als Saoedi-Arabië. ‘Tussen 2001 en 2012 leverde Nederland aan Saoedi-Arabië voor 25 miljoen euro aan wapens’, schreef hij. Wij checken of dit klopt.

Waar is het op gebaseerd?

Butter stuurt een link door van zijn bron: the European Network Against Arms Trade (ENAAT). De cijfers die deze bron gebruikt komen van het ministerie van Economische Zaken. Als een Nederlands bedrijf wapens wil verkopen aan een ander land dan heeft het daar een vergunning voor nodig. Het ministerie van Economische Zaken brengt jaarlijks een rapport uit over de afgegeven vergunningen. In Nederland is er volgens deze cijfers voor 25,3 miljoen euro aan wapenvergunningen afgegeven voor de verkoop aan Saoedi-Arabië.

En, klopt het?

Als we die jaarlijkse cijfers van vergunningen die zijn afgegeven tussen 2001 en 2012 bij elkaar optellen weten we dan genoeg? Nee, zegt een woordvoeder van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat er vergunningen zijn afgegeven betekent niet dat er ook daadwerkelijk export heeft plaatsgevonden. Het kan zijn dat een bepaalde deal niet doorgaat. Het ministerie stuurt ons Europese rapportages toe waarop per jaar staat beschreven voor welk bedrag er daadwerkelijk wapens zijn geëxporteerd naar Saoedi-Arabië. De cijfers van 2003, 2006 en 2012 ontbreken. De cijfers die we wel hebben, komen overeen met een ander tabelletje op de ENAAT-site. Hier staat beschreven voor welk bedrag Nederland wapens exporteerde naar Saoedi-Arabië, precies wat we nodig hebben.

Als we die cijfers bij elkaar optellen, komen we op een hoger bedrag uit dan 25,3 miljoen, namelijk 35,6 miljoen euro. En dan ontbreken nog de exportcijfers van 2001, 2003, 2006 en 2012.

Het bedrag waarvoor wapens zijn geleverd aan Saoedi-Arabië tussen 2001 en 2012 is dus hoger dan wat Butter beweert. Hoe kunnen de daadwerkelijke exportcijfers hoger zijn dan de cijfers van de afgegeven vergunningen? De vergunning kan wel verleend zijn, maar soms duurt het nog jaren voordat het product daadwerkelijk wordt geëxporteerd, dat verklaart de verschillen, zegt een woordvoerder van Buitenlandse Zaken.

En dan nog iets. Kunnen de wapens die we exporteren naar Saoedi-Arabië in handen komen van IS-rebellen? Pieter Wezeman doet onderzoek naar wapenhandel aan het Stockholm International Peace Research Institute. Hij zegt dat de kans heel klein is. Saoedi-Arabië is net als Nederland betrokken bij de strijd tegen IS. Maar het klopt ook, zegt Wezeman, dat Saoedi-Arabië andere groeperingen steunt in Syrië die niet zo lang geleden een deel van hun wapens zijn kwijtgeraakt aan IS. Ze hebben die wapens verloren tijdens de strijd of die groeperingen zijn overgestapt naar IS. Het kan dus zo zijn dat wij wapens leveren aan Saoedi-Arabië die via via in handen komen van IS. Maar de wapens en wapenonderdelen die wij aan Saoedi-Arabië verkopen zijn vaak niet direct inzetbaar tijdens een strijd, zegt Wezeman. Het zijn voornamelijk apparaten en radars die je lastig kan overhandigen aan rebellen. Landen als Frankrijk, Italië en België verkopen meer wapens aan Saoedi-Arabië die direct inzetbaar zijn.

Conclusie

Maandag schreef blogger Ewoud Butter dat Nederland tussen 2001 en 2012 voor 25 miljoen euro aan wapens leverde aan Saoedi-Arabië. Uit cijfers van het ministerie van Buitenlandse Zaken blijkt dat de daadwerkelijke export veel hoger was, minimaal 35,6 miljoen euro. De strekking van Butters blog klopte, Nederland leverde inderdaad voor miljoenen euro’s aan wapentuig aan Saoedi-Arabië. De daadwerkelijke cijfers liggen echter flink hoger dan Butter meldde. We beoordelen altijd de letterlijke bewering en concluderen daarom dat deze in dit geval onwaar is.