Leef beter, leef fijner met hulp van psychedelica

Ze hebben een slecht imago, door dodelijke slachtoffers in de partyscene. Lisette Thooft vindt dit onterecht. Therapeuten zouden ze moeten voorschrijven.

illustratie veronique de jong
illustratie veronique de jong

Paddo’s, XTC, LSD en MDMA bieden een tijdelijke escape uit de boze buitenwereld. Beter zou het zijn deze middelen te gebruiken voor het tegenovergestelde: een heilzame remedie die oude angsten en waandenkbeelden verdrijft. In steeds meer publicaties van wetenschappers klinkt het pleidooi om psychedelica serieus te nemen in de medische en therapeutische praktijk.

Voordat de partyscene zich meester maakte van psychedelica, in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, werden ze door psychiaters beschouwd als medicijn. ‘Persoonlijk vind ik het alleen maar irritant en vermoeiend dat deze middelen nu worden ingezet voor recreatief misbruik’, schrijft de Britse psychiater Ben Sessa in zijn boek The Psychedelic Renaissance. ‘De waarheid is dat LSD en MDMA hun bestaan begonnen zijn in de medische wetenschap, en daar ook thuishoren.’

De psychiatrie kan een renaissance goed gebruiken, is zijn mening, en die zou wel eens van de kant van de psychedelica kunnen komen. Als we er tenminste wat realistischer tegenaan kunnen kijken.

Opgeknapt met LSD

De eerste resultaten waren destijds veelbelovend. Zelfs mensen met chronische en onbehandelbare psychiatrische aandoeningen knapten op van sessies met LSD, later ook met MDMA. Veel klachten verdwenen zelfs al na één of een paar behandelingen. Maar gaandeweg werden alle psychedelica verboden. Ze zouden levensgevaarlijk zijn. Het was een irrationele, politieke keuze, wellicht beïnvloed door de economische belangen van de farmaceutische industrie. Blijft die liever eindeloos gepatenteerde antidepressiva verkopen dan toe te staan dat goedkope en werkelijk genezende middelen op de markt komen?

Zo belandde ook MDMA als ‘harddrug’ op lijst 1 van de Opiumwet, terwijl er in de wetenschap inmiddels brede consensus over bestaat dat dit middel niet verslavend is en bij correct gebruik nauwelijks risico’s voor de gezondheid oplevert. ‘We benaderen drugs op een verwrongen manier’, zegt Sessa in de Financial Times van 28 november vorig jaar. ‘We schrijven amfetaminen voor aan zesjarige kinderen met ADHD (…). MDMA is veel minder toxisch maar wordt beschouwd als schadelijk.’

Het ongelukkige effect van het verbod is geweest dat recreatief gebruik van psychedelica explosief is toegenomen, terwijl het wetenschappelijk onderzoek ernaar zo goed als stilgelegd werd. Ongelukkig, omdat juist omstandigheden, omgeving en deskundige begeleiding zo essentieel zijn voor het heilzame effect. Maar de laatste tijd wordt er steeds meer serieus gepraat en geschreven over psychedelica als medicijn. In Amerika beijvert de organisatie MAPS, opgericht en geleid door de arts Rick Doblin, zich al tientallen jaren voor het legaliseren van psychedelische psychotherapie. Doblin hoopt dat we in 2021 zover zijn dat psychedelica, net als cannabis, voor medisch gebruik zijn toegestaan.

Intussen zijn er door de jaren heen enthousiastelingen geweest die ‘ondergronds’ mensen begeleiden in therapeutische sessies. Zo had ik het geluk te kunnen experimenteren met MDMA en ayahuasca onder deskundige begeleiding: het bleek een geweldige ervaring te zijn, aantoonbaar levensveranderend.

In de eerste MDMA-sessie zag ik bijvoorbeeld dat ik vanaf mijn vroege jeugd de gewoonte had ontwikkeld mijzelf in (vermeend) bedreigende situaties los te koppelen van mijn emoties. Je voelt dat zelf niet, maar andere mensen hebben er wel last dat je je emotioneel afsluit. Dat was ik tot op dat moment blijven doen, en onder invloed van de MDMA werd ik me daarvan bewust. Het was een pijnlijk besef, maar door de totale afwezigheid van angst, schuldgevoel of schaamte kon ik helder onder ogen zien wat ik mijn geliefden en mijn kinderen had aangedaan door op moeilijke momenten emotioneel niet thuis te geven.

Na die sessie was het over – iets wat mijn omgeving kan bevestigen. Ik blijf gevoelsmatig aanwezig. Zeker zo interessant en wonderbaarlijk is dat mijn man vervolgens spontaan genas van de lichte vorm van epilepsie die hij in de loop van onze relatie had ontwikkeld. Tot die tijd moest hij twee pillen Carbamazepine per dag slikken om aanvallen te voorkomen; als hij maar één pil vergat, was het meteen mis. Vanaf mijn eerste MDMA-sessie bleven zijn aanvallen weg en inmiddels is hij al meer dan een half jaar medicijn- en aanval-vrij. We kunnen niet anders concluderen dan dat hij mijn momenten van emotionele afwezigheid onbewust en psychosomatisch overnam en dat het niet meer nodig was toen ik genas.

Ayahuasca-ceremonie

Een ayahuasca-ceremonie had ook al zo’n verrassing voor mij in petto. De ervaring, overigens verre van aangenaam, bevrijdde me op spectaculaire wijze van angst die uit mijn vroege kindertijd stamde en verband bleek te houden met de traumatische jappenkamp-ervaringen van mijn moeder.

Mijn verhalen zijn natuurlijk anekdotisch; ze bewijzen niets. Maar als je op internet zoekt, vind je veel van dit soort wonderbaarlijke ervaringen van bewustwording, opluchting en herstel. Ook wetenschappers zijn er enthousiast over, zoals de genoemde Sessa, hoogleraar psychiatrie Charles Grob in Californië, hoogleraar neuropsychofarmaca David Nutt in Londen en vele anderen – Sessa beschrijft het werk van tientallen onderzoekers in zijn boek.

Posttraumatische stress-stoornissen en angsten reageren kennelijk heel goed op MDMA, zoals ook autisme, Parkinson en migraine. Psilocybine schijnt uitstekend te werken bij dwangmatig obsessief-compulsief gedrag en depressies. En verslavingen zijn soms voorgoed over na één LSD-sessie. Hoe het precies werkt, wordt nog onderzocht. Van MDMA is bekend dat het grote hoeveelheden van het lichaamseigen serotonine door de hersens jaagt en dat verdrijft angst. Een onderzoek uit 2012 wijst uit dat het brein onder invloed van psilocybine niet méér, maar juist minder activiteit vertoont, met name in de hersengedeelten waar zelfbeeld en beelden van verleden en toekomst zich vormen – precies die delen die bij depressieve patiënten extra actief worden. Een brein op psilocybine lijkt op de hersens van een ervaren mediteerder in diepe meditatie.

Oude angsten en angst voor de toekomst zijn eigenlijk waanideeën: de bedreiging is er niet meer of nog niet, maar je verkrampt nog steeds, of alvast. In die zin zijn psychedelica te beschouwen als een ‘reality check’: je ziet jezelf en het leven meer zoals het werkelijk is, hier en nu. Je wanen verdwijnen.

Het lijkt mij de hoogste tijd dat ook de wetgever zich aanpast aan de realiteit en zo snel mogelijk overgaat tot het legaliseren en controleren van de productie en distributie van psychedelica. En ook de publieke opinie kan wel wat bijscholing gebruiken. Op XTC heb je een fijne avond, maar in de juiste vorm genomen en onder deskundige begeleiding kan een MDMA-sessie je leven blijvend ten goede veranderen. En daarmee het leven van de mensen om je heen.

NASCHRIFT (12 februari 2015): In een eerdere versie van dit artikel werd in het 'klein woordenboek' ten onrechte vermeld dat Ayahuasca wordt gebruikt in het partycircuit. In bovenstaande tekst is dat hersteld [red.]