Geschokt Japan ziet onthoofding tegemoet

Japan kon weinig doen voor ontvoerde mannen. De zaak kan het Japanse pacifisme ondermijnen.

Nu het ultimatum van 72 uur van de Islamitische Staat (IS) is verstreken, wacht Japan geschokt af of de radicale beweging haar dreigement zal uitvoeren om twee gegijzelde Japanners te onthoofden. IS eiste van Japan dat het 200 miljoen dollar zou betalen voor hun vrijlating.

IS waarschuwde vanmorgen online dat het aftellen is begonnen. Japanse woordvoerders zeiden echter nog altijd geen contact te hebben gehad met de ontvoerders. IS houdt de 47-jarige journalist Kenji Goto gevangen evenals de 42-jarige Haruna Yukawa, een aan lager wal geraakte zakenman.

Voor veel Japanners, nauwelijks bekend met IS en enkel gewend aan tolerante vormen van religie, is de IS-actie nauwelijks te bevatten. Vele tienduizenden Japanners zijn er zo verward over dat ze zich hebben geworpen op een Japanse Twitter-hashtag die mensen oproept om een screenshot van de video te photoshoppen en de IS te bespotten.

Ze tonen de scène als een videospel met bizarre personages of maken de situatie absurd door het mes van de IS-woordvoerder te vervangen door een banaan of een ijsje. Wereldvreemde parodie en satire om onbegrip en angst te overwinnen.

Op het moment dat de video met het ultimatum op internet werd gezet had de Japanse premier Shinzo Abe eigenlijk al geen opties meer om de gijzelaars te helpen. Als nauwe bondgenoot van de VS kan Japan moeilijk het Amerikaanse beleid negeren om geen losgeld te betalen aan terroristen. Een reddingsactie door Japanse militairen was eveneens onmogelijk. De Japanse grondwet verbiedt dit en het land heeft daar sowieso de middelen niet voor. Bovendien gaven de korte deadline van de IS, en de eis voor een losgeld van record hoogte, de indruk dat IS nooit het voornemen had om de levens van humanitaire journalist Keni Goto (47) en avonturier Haruna Yukawa (42) te sparen.

Pacifistische grondwet

De crisis lijkt ook een discussie op gang te brengen over Abe’s ambities om Japan weg te geleiden van haar pacifistische grondwet, het Japanse leger te versterken, en Tokio een grotere rol te laten spelen in de internationale politiek. Het gefilmde dreigement kwam slechts drie dagen nadat Abe Arabische landen die met IS strijden 200 miljoen aan hulp bood.

„Sinds de gijzelingscrisis begon is Abe nauwer gaan samenwerken met de VS, Groot-Brittannië, Australië, en zelfs Israël”, zegt Koichi Nakano, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Sophia Universiteit in Tokio. „Hij gaat de volgende maanden waarschijnlijk verder in die richting, door te zeggen dat Japanse levens in de handen van terroristen kwamen door het gebrek aan Japanse militaire middelen.”

Abe hoopt het dit jaar mogelijk te maken voor Japan om bondgenoten bij te staan als ze aangevallen worden. Een controversieel initiatief dat de pacifistische grondwet nu nog verbiedt.

„Ik verwacht dat Abe nu opnieuw zal betogen dat Japan veiliger is met collectieve zelfverdediging, en zelfs een formele herziening van de grondwet”, zegt Nakano.

Voor dit laatste is nog geen draagvlak. Meer dan 50 procent van de Japanse bevolking wil de huidige grondwet behouden.

„De publieke opinie raakt waarschijnlijk verder gepolariseerd door deze crisis”, zegt Nakano. „Ik zie nu al dat een groot aantal critici van Abe met precies het tegenovergestelde argument schermen, dat het juist Abe’s zogenaamde ‘pro-actieve contributie voor vrede’ is die Japanners het doelwit maakten van IS.”

Er zijn veel vragen over de handelswijze van de Japanse overheid. Yukawa werd in augustus gegijzeld, en in november wist Tokio reeds dat Goto ook gegijzeld was nadat hij IS benaderde om de vrijlating van Yukawa te bewerkstelligen.

Toch lijkt Tokio na het vrijkomen van de video nog altijd geen contact met IS te hebben gehad. Het negeerde zelfs het aanbod van twee Japanners met goede contacten met IS, om te onderhandelen.

Sceptici vragen zich ook af waarom Abe besloot hulp te bieden aan landen die met IS strijden terwijl het lot van de gegijzelden zo onzeker was.

Wat veel Japanners nu wel duidelijk is, zijn de risico’s die zijn verbonden aan Abe’s assertieve houding, hoezeer hij ook beweert dat het Japanners veiliger maakt.