Draghi geeft toe aan Duitse druk

Bijna alle schuld die de ECB gaat kopen blijft voor risico van nationale centrale banken.

Mario Draghi liet de verzamelde pers gisteren zeven minuten in spanning op zich wachten, wat ongebruikelijk is. „Lees niet te veel in deze kleine vertraging”, zei hij. „Het kwam door de liften. Die deden het niet.”
Mario Draghi liet de verzamelde pers gisteren zeven minuten in spanning op zich wachten, wat ongebruikelijk is. „Lees niet te veel in deze kleine vertraging”, zei hij. „Het kwam door de liften. Die deden het niet.” Foto Reuters

De felle Duitse nee-campagne heeft niet kunnen voorkomen dat de Europese Centrale Bank (ECB) gisteren besloot de geldpers aan te zetten. Maar zij heeft wel effect gehad. Aan één van de belangrijkste Duitse – en Nederlandse – bezwaren is de rest van de ECB-beleidsraad tegemoet gekomen.

Van de 60 miljard euro aan leningen die vanaf maart maandelijks worden gekocht, komt 80 procent op de balans van de nationale centrale banken terecht. De overige 20 procent zijn voor de balans van de ECB. Dat betekent dat de eurolanden maar voor een klein deel blootgesteld zijn aan elkaars verliezen, mocht een regering niet in staat zijn om staatsobligaties af te lossen. De 60 miljard zijn voor zo’n 50 miljard opgemaakt uit staatsobligaties, de rest bestaat uit leningen van instituties en banken.

Critici zijn van mening dat met deze regeling inbreuk wordt gemaakt op de Europese eenheidsgedachte. Maar waarschijnlijk was het nodig om een programma van deze omvang geaccepteerd te krijgen. De aankopen lopen in principe tot september 2016 en tellen dus op tot 1.140 miljard euro. Mogelijk wordt het nog meer: de ECB gaat door tot het inflatiedoel van 2 procent in beeld komt.

De nationale centrale banken verdelen de aankopen volgens de kapitaalsleutel die de ECB ook hanteert voor het eigen vermogen. Dat betekent dat Duitsland het grootste deel draagt. Daar kwam de afgelopen weken dan ook het protest vandaan.

Bundesbank-president Jens Weidmann vreesde in de eerste plaats dat het aanzetten van de geldpers de druk zou wegnemen op overheden om structurele hervormingen door te voeren. Maar hij, en met hem minister van Financiën Schäuble en veel deskundigen, zagen het evenmin zitten dat Duitse belastingbetalers in theorie zouden opdraaien voor de eventuele verliezen van andere landen.

Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, viel Duitsland afgelopen weekeinde bij. Hij vindt dat een besluit over risicodeling in elkaars schuldpapier voorbehouden is aan politici. Dinsdag sprak ook een meerderheid van de Tweede Kamer zich uit tegen risicodeling, al doet haar mening er formeel gezien niet toe, aangezien de ECB onafhankelijk opereert.

Om te voorkomen dat de beleidsraad nog jaren hevig verdeeld zou blijven over de grootste interventie in het bestaan van de ECB, heeft president Mario Draghi nu op het punt van risicodeling grotendeels toegegeven aan de Duitse druk. Vorige week woensdag bezocht hij in Berlijn bondskanselier Merkel en minister Schäuble. Vrijdag lekte het nieuws uit dat de risicodeling beperkt zou worden.

Dat neemt niet weg dat Weidmann en Knot zich gisteren in de vergadering van de beleidsraad tegen het plan hebben uitgesproken. Ingewijden melden aan deze krant dat behalve deze twee ook Sabine Lautenschläger (Duitsland, lid van het dagelijks bestuur), Ewald Nowotny (Oostenrijk) en Ardo Hansson (Estland) tegen waren. Vijf van de 21 leden met stemrecht dus. Doordat zij duidelijk een minderheid vormen heeft Draghi weten te voorkomen dat hij een formele stemming moest houden.

In zijn persconferentie na afloop van de vergadering gisteren zei Draghi herhaaldelijk dat hij kan leven met de uitkomst, al was ook duidelijk dat hij het er niet mee eens was. Op de vraag wat de zorgen zijn rond risicodeling antwoordde hij: „Dat moet je vragen aan de mensen die die zorgen hebben”. Volgens Draghi heeft het compromis geen fundamentele gevolgen voor de effectiviteit van het plan.

Hij voegde toe: „Willen we het principe van risicodeling loslaten? Absoluut niet. De eenheid van de monetaire unie blijft intact.” Al is het wat dit programma betreft dus maar voor 20 procent.

Griekse staatsobligaties komen overigens pas vanaf juli in aanmerking, omdat de ECB heeft besloten niet meer dan 33 procent van de leningen van een land in bezit te nemen. De komende maanden moeten er eerst Griekse leningen aflopen voordat er kan worden bijgekocht.

Tegelijkertijd met de persconferentie van Draghi in Frankfurt sprak Merkel gisteren op het World Economic Forum in Davos. Zij onthield zich van commentaar op het besluit, maar liet niet na te zeggen: „Wat de ECB ook doet, dit neemt niet weg dat echte groei-impulsen mogelijk moeten worden gemaakt door politici.”