Rotterdam opent met intense ideeënfilm

Het IFFR opende in stijl met een film die het in de bioscoop moeilijk zal krijgen. Maar films zijn ook om ons de „alsmaar veranderende wereld te laten snappen”, zegt festivaldirecteur Rutger Wolfson.

In de openingsfilm van het IFFR, War Book, spelen hoge Britse ambtenaren onder hoge druk dat een derde wereldoorlog op uitbreken staat.
In de openingsfilm van het IFFR, War Book, spelen hoge Britse ambtenaren onder hoge druk dat een derde wereldoorlog op uitbreken staat. foto zoe midford

Het 44ste filmfestival van Rotterdam opende gisteravond met de Britse ideeënfilm War Book, waarin een selecte groep Britse topambtenaren tussen de bedrijven door – een truckerstaking dreigt – de Derde Wereldoorlog uitvecht. In een oorlogsspel dan.

War Book is het afscheidsstatement van directeur Rutger Wolfson, die er na acht jaar mee stopt – vorig jaar werd hij getroffen door een auto-immuunziekte. Onder hem maakte Rotterdam pas op de plaats: dit jaar presenteert het IFFR 202 speelfilms – waaronder 47 wereldpremières – en 233 korte films. En met deze hyperverbale Britse productie lijkt hij zijn notie van film te onderstrepen: geen puur esthetische ervaring, maar een medium dat „ons helpt de alsmaar veranderende wereld te snappen”, zoals hij gisteren vanaf het podium zei.

Een programma met veel toptitels en prikkelende programma als What the F?! over feminisme, 24/7 over de kolonisatie van de slaap, Really? Really! over de terugkeer van het surrealisme en Everyday Propaganda, inderdaad, over alledaagse propaganda. Een cinefiel smörgåsbord waarin ieder het zijne vindt, waarbij Rotterdam er van oudsher niet op uit is om het de kijker gemakkelijk te maken.

Zo is het bepaald niet des Rotterdams om – zoals Cannes of Berlijn – het festival te openen met een gezellige feelgoodfilm om pers en publiek in een rozige sfeer te brengen. Ook dit jaar niet; na afloop klonken er in de lobby van de Doelen zeer gemengde geluiden. Al valt moeilijk te ontkennen dat War Book relevant is in een tijd van sektarisch geweld en geopolitieke spanning – Rusland dat soms zelfs ouderwets met zijn nucleaire spierballen rolt. Het draait om de atoombom, zij het een denkbeeldige: Britse topbureaucraten strijken ’s ochtends neer in een non-descript regeringskantoor om kabinetje te spelen in een oorlogsspel – hier een atoombom op Mumbai die de Derde Wereldoorlog dreigt te ontketenen. Zo’n exercitie moet frisse bestuurlijke ideeën opleveren.

Als sociopolitieke ideeënfilm zou War Book een aflevering van de geruchtmakende Britse serie Dark Mirror kunnen zijn, over moderne sociopolitieke dilemma’s. Al is het daarvoor visueel iets te streng: regisseur Tom Harper zei gisteren dat hij de rechtbankklassieker 12 Angry Men van Sidney Lumet in gedachten had, die zich afspeelt in een kamer waar één dwarsliggend jurylid hardnekkig twijfelt aan de schuld van een verdachte. Waar in die film de beklemming werd vergroot door een steeds lager camerastandpunt, laat Harper de claustrofobie rond de tafel toenemen met steeds intensere close-ups.

Onder de topambtenaren blijkt de stem der rede – Tom, die minister van Volksgezondheid speelt – kansloos tegen zijn tegenvoeter, ‘premier’ Gary, een gewetenloze libertijn. Want in de bureaucratische logica staan draconische maatregelen in crisistijd gelijk aan koelbloedigheid en is twijfel een teken van zwakte. En hoe seksueel en raciaal divers de moderne Britse bestuurstop ook is, zelfs in een gespeelde crisis nemen oeroude insulaire instincten en de postimperialistische kater direct de overhand. Grenzen op slot en schieten maar: als buitenboordmotor van de VS heb je nog iets van prestige.

Een goed geacteerde, intelligente en didactische praatfilm die tot nadenken stemt, want de mensheid is nog steeds een paar misverstanden verwijderd van de nucleaire holocaust, al vergaten we dat sinds 1989 zo’n beetje. Maar beslist geen film waarvoor mensen naar de bioscoop gaan. Behalve tijdens die tien dagen IFFR dan. En dat is de charme.