Opinie

Kerngezond op de intensive care

Hyperbolen zijn toegestaan in de jaarlijkse State of the Union, de toespraak die president Obama dinsdag gaf voor het Amerikaanse Copngres. En dus: „Op dit moment, met een groeiende economie, krimpende tekorten, ronkende industrie en een accelererende energieproductie, zijn we opgestaan uit de recessie. Vrijer om onze eigen toekomst te schrijven dan elke andere natie op aarde.” Mooie ‘narrative’, zoals de Amerikanen dat noemen. En die Aarde? Ach, begrijpelijk voor een land dat de top van zijn eigen nationale honkbalcompetitie de World Series noemt. Maar is het ook waar? Ja en nee.

In Europa kijken we jaloers naar de Amerikanen. Afgelopen jaar groeide Amerikaanse economie vermoedelijk met 2,4 procent. Dit jaar wordt dat, volgens de jongste prognoses van het Internationaal Monetair Fonds, 3,6 procent en in 2016 3,3 procent. De eurozone haalt in 2014 en 2015 slechts een derde van dat groeitempo, en in 2016 nog steeds niet de helft. Het nominale bruto binnenlands product van de eurozone is in 2015 nog steeds kleiner dan in 2008, het jaar waarin de crisis toesloeg. In de VS is het nominale bbp een kwart groter dan destijds.

Dat is nogal een verschil: het nieuwe normaal, de hardnekkige periode van lage groei en inflatie, heeft in de VS beduidend minder sporen nagelaten dan hier. Op het eerste gezicht hebben de Amerikanen het perfecte recept gevolgd: rente naar nul, een ruim monetair beleid waar Europa nu pas aan toe komt. Een oplopend begrotingstekort om de klappen mee op te vangen, een sterk stijgende staatsschuld. En als de economische groei er dan eenmaal weer in zit? Voilá: dan krimpt dat begrotingstekort vanzelf, daalt de staatsschuldquote weer, schroeft de centrale bank het ruime monetaire beleid terug en verhoogt als laatste de rente weer naar een normaal peil.

Er is alleen één maar: het tweede deel van dit scenario vindt in de VS niet plaats. Crisismaatregelen zijn makkelijk, vooral als het om het uitgeven van extra geld gaat. Maar het opruimen? De Amerikaanse centrale bank koopt elke maand nog steeds voor een fortuin aan staatsleningen. Want elke gekochte lening op de balans van de Fed die afloopt, wordt vervangen door een nieuwe. Dat blijft voorlopig zo: er is geen enkel signaal dat de balans van de Fed gaat krimpen, laat staan een tijdsschema.

De rente is nog steeds nul, en hoewel gesproken wordt van een eerste verhoging in de komende maanden, wordt dat besluit waarschijnlijk uitgesteld. En het begrotingstekort? Dat daalt niet meer. In de prognoses van het IMF heeft de Amerikaanse overheid dit jaar een begrotingstekort van 4,3 procent en dat daalt tot en met 2019 niet verder dan tot 4 procent. En dus daalt de staatsschuldquote niet, ondanks een relatief hoge economische groei, niet. De schuld steeg van 72 procent van het bbp in 2008 naar 105 procent dit jaar, en zal in 2019 nog steeds 104 procent bedragen.

De eurozone heeft in 2015 een gezamenlijk begrotingstekort van 2,4 procent, dat daalt naar 0,6 procent in 2019. De staatsschuld is hier gemiddeld al lager dan in de VS: 96 procent van het bbp, en daalt naar 88 procent in 2019.

Nu zijn IMF-prognoses niet zaligmakend, en die tot 2019 al helemaal niet. Maar ze geven wel aan dat de stevige groei in de VS ook op dit moment, en in de naaste toekomst, nog steeds het resultaat is van de voortdurende toepassing van acute crisismaatregelen.

Dat crisisbeleid is nu kennelijk normaal beleid geworden. Expansie op de pof. Omdat niemand de politieke prijs wil betalen voor de normalisering. Dan kun je fantastisch groeien, en er, zoals Obama apetrots op zijn. Maar de rekening komt later. En loopt in de tussentijd steeds verder op.