Hij heeft straks een flinke schuld, zelfs als papa bijlapt

de invoering van het leenstelsel

De Eerste Kamer stemde dinsdagavond laat in met vervanging van de studiefinanciering door een leenstelsel. Welke gevolgen heeft dit voor (aankomende) studenten?

Foto Mieke Meesen

1Wat verandert er voor huidige studenten?

Nu nog niets. Wie op dit moment een bachelor- of masteropleiding volgt, houdt recht op de basisbeurs: 100 euro per maand voor thuiswonende studenten en 279 euro voor uitwonende studenten. Studenten van hogescholen hebben in totaal vier jaar recht op de beurs, studenten op universiteiten drie jaar. Mensen die van opleiding switchen, kunnen hun beurs meenemen.

Wel verandert er iets voor studenten die vanaf september een master willen volgen. Zij krijgen geen basisbeurs meer tijdens hun master.

2Wat verandert er voor toekomstige studenten?

Zij vallen onder het nieuwe leenstelsel. De belangrijkste verandering is dat de basisbeurs voor hen niet bestaat. In plaats daarvan kunnen ze geld lenen bij de overheid: maximaal 1.016 euro per maand. Dat geldt zowel voor uitwonende als thuiswonende studenten.

Mensen die voor 1 september aan een opleiding aan hogeschool of universiteit beginnen, hebben wel recht op de basisbeurs. In het mbo verandert er niets, daar blijft de basisbeurs bestaan.

3En wat als je ouders niet veel verdienen?

Studenten met minder draagkrachtige ouders krijgen een aanvullende beurs. Die bestaat uit een maandelijkse toelage die studenten niet terug hoeven te betalen als ze binnen 10 jaar een diploma halen. De beurs loopt op van een klein bedrag per maand voor kinderen van ouders met een inkomen van 46.000 euro, tot 365 euro per maand voor kinderen van ouders met een inkomen lager dan 30.000 euro.

4Hoe zit het met de ov-kaart?

Elke student krijgt een ov-kaart. Nieuw is dat minderjarige mbo’ers ook een ov-kaart krijgen. Iedereen kan, net als nu, kiezen tussen vrij reizen in het weekend en met korting door de week of andersom.

5Hoeveel schuld hebben studenten straks na hun studie?

Dat hangt af van hun situatie. Wie langer over zijn studie doet of weinig financiële middelen heeft, moet meer lenen. Op dit moment is de gemiddelde studieschuld volgens het ministerie van Onderwijs zo’n 15.000 euro. Door de afschaffing van de basisbeurs lopen studenten gemiddeld 9.000 euro mis, zegt het Centraal Planbureau (CPB). Het CPB denkt niet dat studenten dit volledige bedrag gaan bijlenen. Het zal ongeveer om 6.000 euro gaan. Dat betekent 21.000 euro studieschuld in totaal.

Minister Bussemaker (Onderwijs, PvdA) denkt dat die toename mee zal vallen. Een deel van de extra kosten wordt volgens haar opgevangen door een hogere bijdrage van ouders of doordat studenten meer gaan werken en minder gaan lenen voor andere „consumptieve uitgaven”.

6Hoe los je die schuld af?

Wie nu studeert, begint twee jaar na zijn afstuderen met aflossen – mits je minimaal een inkomen hebt van bijstandsniveau (960,83 euro per maand voor een alleenstaande). In het nieuwe stelsel lossen mensen pas af als ze meer dan het minimumloon verdienen: 1.501,80 euro per maand. Ook hoeven studenten maandelijks niet meer dan 4 procent van hun inkomen af te lossen – in het oude systeem is dit 12 procent.

Wat betekent dit voor iemand met een studieschuld van 21.000 euro en een modaal inkomen (2.734 euro bruto)? Maandelijks zal diegene 47 euro moeten aflossen, 35 jaar lang. Oud-studenten die het minimumloon verdienen of minder, hoeven niet terug te betalen.

7Gaan er nu minder mensen studeren? En wie zijn dat?

Ja. Het CPB berekende in 2013 dat het aantal eerstejaars op het hbo door het leenstelsel zal teruglopen met 7.700 studenten – 1,8 procent van alle hbo’ers. In het wetenschappelijk onderwijs zal het aantal studenten teruglopen met 3.500 – 2,1 procent van het totaal. Deze berekeningen kloppen niet helemaal meer: na de berekening heeft minister Bussemaker haar wetsvoorstel aangepast. In de Eerste Kamer hield de minister het dinsdag op een totale uitval van „rond de 2 procent”, oftewel zo’n 2.700 studenten per jaar.

Een grote zorg is dat het hoger onderwijs met de invoering van het leenstelsel minder toegankelijk wordt, zeker voor studenten uit armere gezinnen. Gezinnen met een laag middeninkomen, die net niet in aanmerking komen voor een aanvullende beurs, komen er het slechtst vanaf. Nu de basisbeurs wegvalt, gaat de verwachte bijdrage van de ouders omhoog. Dit betekent dat veel ouders die eerst voldoende inkomen hadden om de studie van hun kind te financieren, dat nu niet meer hebben. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) constateerde daarnaast dat mbo’ers die willen doorstromen naar het hbo in de problemen komen: 20 procent vindt de financiële drempel te hoog.

8Krijg je nog wel een hypotheek met zo’n studieschuld?

Als het goed is wel. Banken hebben na overleg met het ministerie van Onderwijs besloten dat de studieschulden van toekomstige huizenkopers minder zwaar gaan meewegen bij het afsluiten van een hypotheek. Bij het bepalen van het bedrag dat geleend mag worden, gaan studieschulden bijna de helft minder meewegen dan nu. Overigens kunnen hypotheekverstrekkers niet controleren hoe hoog je studieschuld is. Dit wordt niet geregistreerd.

9Wat krijgen studenten terug voor de basisbeurs?

Beter onderwijs, aldus de minister. Jaarlijks gaat ze een miljard euro extra investeren in het hoger onderwijs. Dat moet tot meer docenten en beter onderzoek leiden. Studenten die in september geen basisbeurs meer krijgen, profiteren daar nog niet van. Daarom krijgen studenten die voor 2019 instromen, een tegoedbon voor nascholing of bijscholing bij het behalen van hun diploma. De tegoedbon bedraagt ongeveer 2.000 euro en kan 5 tot 10 jaar na afstuderen gebruikt worden.