'Foto naschilderen is respectloos’

Omdat hij een persfoto naschilderde is de Belgische kunstenaar Luc Tuymans veroordeeld wegens plagiaat. Is dat terecht of onterecht?

Koos Breukel, fotograaf, beschuldigde kunstenares Iris van Dongen een jaar geleden van plagiaat van het Willem-Alexander staatsieportret, naar een foto van hem: „Ik vind de foto [van Van Giel, die Tuymans gebruikte] beter dan het schilderij. Het is banaal en respectloos om zonder toestemming een foto zo duidelijk na te schilderen. En je dan verweren met het argument dat je de foto wilde parodiëren omdat je dan vrijuit zou gaan, daarmee zet Tuymans zichzelf voor lul. Wat heeft Tuymans voor dit schilderij gehad? Ruim een miljoen dollar of zoiets? Dan is het toch een kleine moeite om iets te regelen met die fotografe.”

Wilma Süto, conservator hedendaagse kunst bij het Stedelijk Museum Schiedam:

„Vrij naar Marlene Dumas zou ik willen zeggen dat een kunstenaar het recht heeft tweedehands beelden te gebruiken voor het tonen van eerstehands emoties en gedachten. Tuymans heeft een bijzondere nieuwsfoto uit de stroom van het dagelijkse nieuws gehaald om daar een draai aan te geven. Dit is geen plagiaat, wél een spel met de mediawereld waarin wij leven. Het zwaar aangezette contrast tussen licht en donker, dat het fotoportret nog heel mooi en stemmig maakt, verdwijnt bij Tuymans in een beklemmende nevel. Van een persfoto van de politicus Jean-Marie Dedecker heeft Tuymans een veralgemeniseerd portret van een politicus gemaakt dat aan de waan van de dag ontstijgt – een echt kunstwerk, kortom. Die schedel verandert bij hem in een bunker vol misverstand en hersenspinsel.”

Job Hengeveld, jurist gespecialiseerd in intellectueel eigendomsrecht: „Ik begrijp het oordeel van de rechter, de creatieve keuzes van de fotografe zijn door Tuymans duidelijk overgenomen. Maar de dwangsom van een half miljoen euro is veel te zwaar. Het zou van collegialiteit en respect hebben getuigd als Tuymans de fotografe om toestemming had gevraagd. Wat Katrijn Van Giel is overkomen, zou hem zelf ook kunnen gebeuren. Kunstenaars zijn over het algemeen te bescheiden als het om hun auteursrechten gaat. Je kunst is je kapitaal, houd ik hun altijd voor. Als ik namens Van Giel met Tuymans had moeten onderhandelen? Dan zou ik 10 procent van de verkoopprijs van het schilderij hebben geëist, plus een vergoeding voor iedere keer dat het schilderij wordt gereproduceerd.”

Sander van der Wiel van Pictoright, een auteursrechtenorganisatie voor visuele makers in Nederland: „Lastige materie en een duidelijke uitspraak. Aan de ene kant wil je kunstenaars de ruimte geven om te reageren op bestaande beelden, aan de andere kant wil je niet dat dat reageren al te één op één gebeurt. Ik kan me in dit geval voorstellen dat de betrokken fotograaf dacht dat haar auteursrechten waren geschonden. Dan kan je gelukkig naar de rechter voor een onafhankelijk oordeel. Het verstandigste is overigens als kunstenaars vooraf toestemming vragen voor het gebruik van bestaande beelden. Mijn ervaring is dat zo’n kleine handreiking meestal voldoende is. Eventueel kan je als auteursrechthebbende voorwaarden stellen over het gebruik, bijvoorbeeld een vergoeding vragen.”