De aanklager is dood en iedereen is verdacht

Vlak voordat hij de regering in diskrediet zou brengen, werd de aanklager Alberto Nisman dood gevonden op zijn badkamervloer. Dat kán geen toeval zijn, denken veel Argentijnen.

Een vrouw houdt een kaarsje op richting de politie bij een demonstratie vanwege de dood van de speciale aanklager Alberto Nisman. Foto AP / Rodrigo Abd
Een vrouw houdt een kaarsje op richting de politie bij een demonstratie vanwege de dood van de speciale aanklager Alberto Nisman. Foto AP / Rodrigo Abd

Was het moord of zelfmoord? Het complotdenken in Argentinië draait op volle toeren. Zondagavond werd de speciale aanklager Alberto Nisman dood aangetroffen in zijn woning in Buenos Aires. Een dag voordat hij in het Argentijnse congres de president Cristina Kirchner zou beschuldigen van een doofpotaffaire.

Het nieuws veroorzaakte een schok. Nisman beschuldigde politieke kopstukken, onder wie Kirchner en minister van Buitenlandse Zaken Héctor Timerman, vorige week van het beschermen van verdachten van de bloedigste aanslag uit de Argentijnse geschiedenis: een bomaanslag op het joodse culturele centrum AMIA in 1994. Er kwamen 85 mensen om, ruim tweehonderd mensen raakten gewond.

De daders zijn nooit gepakt. Wel wees onderzoek van Nisman, die tien jaar geleden werd aangesteld door toenmalig president Néstor Kirchner, wijlen de echtgenoot van de huidige president, naar Iraanse diplomaten, onder wie een voormalig cultureel attaché in Buenos Aires. Ook Hezbollah wordt verdacht. Iran heeft betrokkenheid altijd ontkend.

Dealtje met Iran

De aanklager zou zijn beschuldiging maandag verantwoorden voor het Argentijnse congres. Hij ging bewijs leveren waaruit onder meer zou blijken dat de president sinds 2013 geheime onderhandelingen voerde met Iran.

Kirchner zou die op touw hebben gezet om de handelsrelaties te herstellen. De Argentijnse economie verkeert in een diepe crisis. Het land heeft een groot tekort aan brandstof en kan Iraanse olie goed gebruiken. De landen zouden een graan-voor-olie-akkoord sluiten en in ruil daarvoor zouden de in 2007 door Interpol uitgevaardigde arrestatiebevelen tegen Iraanse verdachten van de aanslag ongedaan worden gemaakt, aldus Nisman.

Kabinetschef Capitanich noemde de aanklacht „idioot en irrationeel”. Een paar dagen geleden zei Nisman in een interview met antiregeringskrant Clarin profetisch: „Ik kom hier misschien dood uit.”

De sleutel zat nog in de deur

De zaak wordt met de dag vreemder. Vooralsnog bevestigen noch weerspreken de feiten moord. Nisman werd zondagavond door zijn moeder gevonden op de vloer van zijn badkamer. Naast hem lag een pistool en een kogelhuls. De sleutel zat aan de binnenkant van de deur. Hij woonde in een zwaarbeveiligd appartement in een rijke wijk in Buenos Aires, maar zijn tien persoonlijke beveiligers waren nergens te bekennen.

De voorlopige autopsie bevestigt dat de doodsoorzaak een kogel is die Nisman in zijn rechterslaap raakte, maar wie die afvuurde, is onbekend.

Op dinsdag kwam daarbij het nieuws dat er geen buskruit op Nismans handen werd aangetroffen. Bovendien zou het .22-kaliber Bersa handpistool niet van de aanklager zijn, maar van een vriend. Kort daarop benadrukte officier van justitie Viviana Fein dat het pistool te klein zou zijn om sporen achter te laten. „Dit betekent niet dat hij zichzelf niet heeft neergeschoten,” aldus Fein.

Op maandagavond gingen duizenden Argentijnen de straat op. Ze riepen om een grondig en onafhankelijk onderzoek. In navolging van de steunbetuigingen na de aanslag op de redactie van het Franse Charlie Hebdo droegen ze spandoeken met ‘yo soy Nisman’ (ik ben Nisman), tevens een populaire hashtag op twitter. Een ander trending topic deze week is #CFKasesina, Kirchner moordenaar. Veel Argentijnen zeggen zeker te weten dat de president achter de dood van Nisman zit.

De president zelf is juist stellig in haar overtuiging dat hier sprake is van zelfmoord. Op maandagavond plaatste ze een ruim tweeduizend woorden tellende open brief op haar Facebook-pagina. In eerste instantie schreef ze dat Nisman zelfmoord pleegde. Na felle kritiek over deze snelle conclusie zonder de resultaten van het onderzoek af te wachten, plaatste Kirchner hier later een vraagteken achter.

Was een ontmaskering écht dichtbij?

In het gepolariseerde Argentinië zijn verdachtmakingen gauw gemaakt. Volgens tegenstanders van de president is haar medeplichtigheid zo klaar als een klontje, voorstanders wijzen erop dat betrokkenheid van Kirchner wel heel dom zou zijn op een precair moment als dit: dit jaar zijn er presidentsverkiezingen.

In het tumult probeert een team van onderzoekers zo feitelijk mogelijk te blijven. Het dikke rapport van Nisman – met daarin de verregaande beschuldigingen - wordt nu openbaar gemaakt, zo bevestigde de rechterlijke macht gisteren. Daaruit zal moeten blijken of aanklager Nisman echt dichtbij een ontmaskering van Kirchner kwam.