Brusselse zorg over Griekenland slaat om in onverstoorbaarheid

Een centrale belofte van Syriza is schuldverlichting af te dwingen bij de buitenlandse crediteuren. Een zeer gevoelig thema in Europa, maar een mogelijk compromis dient zich al aan.

Syriza-voorman Alexis Tsipras op campagne. Zijn partij voert de peilingen aan voor de Griekse verkiezingen, zondag.
Syriza-voorman Alexis Tsipras op campagne. Zijn partij voert de peilingen aan voor de Griekse verkiezingen, zondag.

Het hoofd koel houden over de Griekse verkiezingen is moeilijk, merkte Jean-Claude Juncker begin december. Tijdens een tv-optreden in Oostenrijk waarschuwde de voorzitter van de Europese Commissie voor een „verkeerde uitslag”. „Ik zou niet graag zien dat er extreme krachten aan de macht komen.” Het kwam Juncker op felle kritiek te staan. Sinds wanneer geeft Brussel stemadvies?

Hoe dan ook: de Commissievoorzitter is nerveus, en hij is niet de enige. Extreme partijen zijn sinds de eurocrisis in sommige landen weliswaar bezig aan een opmars, maar nergens hebben ze de macht weten te grijpen. In Griekenland kan dit nu, voor het eerst, wel gebeuren: het links-radicale Syriza voert de peilingen aan. Net nu de EU de omslag aan het maken is van crisismanagement –‘de boel bij elkaar houden’ – naar toekomstgericht beleid, zoals het recent door Juncker gelanceerde investeringsplan voor Europa.

Is een Grieks vertrek uit de eurozone – de zogeheten ‘Grexit’ – dan een optie? Begin januari meldde Der Spiegel dat bondskanselier Merkel vrede heeft met zo’n uittreding: de muntunie zou de klap, anders dan in 2012, nu wél aankunnen na alle hervormingen. Berlijn ontkende het bericht meteen. Niet alleen om het verwijt van electorale beïnvloeding voor te zijn, maar ook omdat een Grexit, na alle inspanningen om de Grieken binnenboord te houden, Merkel politiek gezien pijnlijk gezichtsverlies zou opleveren.

Onverstoorbaarheid

De eerste schok over de links-radicale wind in Griekenland maakte de afgelopen weken plaats voor onverstoorbaarheid. „De eenheid van de eurozone wordt niet bedreigd, we zijn niet bang voor de Griekse verkiezingen”, zei eurocommissaris Pierre Moscovici (Economische en Financiële Zaken) begin deze week. „Wat de Grieken ook kiezen, we hebben er antwoorden op.”

Syriza-leider Alexis Tsipras wil praten over verlichting van de staatsschuld, die 170 procent van het bruto binnenlands product bedraagt en een terugkeer naar echte groei onmogelijk zou maken. Hij pleit zelfs voor een ‘schuldenconferentie’, zoals die van 1953. Toen werd het totaal gebroken Duitsland tegemoetgekomen door zijn buitenlandse schuldeisers, waarmee destijds de weg voor het Wirtschaftswunder werd geëffend.

Veel economen geven Tsipras gelijk. De strenge bezuinigingen die Griekenland doorvoert in ruil voor Europese noodsteun vormen samen met de schuldenberg een giftige cocktail. „We hebben een grote deal nodig”, zei de invloedrijke Duitse econoom Marcel Fratzscher onlangs op een conferentie in Brussel. Er moet minder nadruk komen op bezuinigen, en meer op stimuleren. Anders dreigen jaren van stagnatie, niet alleen voor Griekenland, maar voor héél Europa.

Maar politiek gezien ligt kwijtschelden, hoe logisch ook, moeilijk. Toen de Griekse crisis Europese banken hard dreigde te raken, werd besloten om die met publieke middelen te ontzetten. De Griekse schuld is daardoor nu voor het overgrote deel in handen van de EU, en van instellingen als de Europese Centrale Bank (ECB). Van de belastingbetaler dus. Een groot deel daarvan wegstrepen zal electoraal niet goed vallen, en op z’n minst worden uitgebuit door anti-Europese partijen.

Wankel herstel

Kwijtschelding lijkt dan ook onbespreekbaar. „De verplichtingen van de Griekse regering zijn de verplichtingen van het land”, zei Moscovici deze week. „Pacta sunt servanda (Afspraken moeten worden nagekomen).” Zijn baas, Juncker, zei het zo: „Europa zal Griekenland blijven steunen maar verwacht dat Athene de beloftes aan zijn partners nakomt.” Brussel is ook bevreesd voor precedentwerking: als de Grieken een deal krijgen, willen de Spanjaarden en Portugezen dat straks misschien ook.

Volgens minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) is kwijtschelden ook helemaal niet nodig. De Grieken, zei hij onlangs tegen Brusselse journalisten, kunnen nu al op zoveel coulance rekenen voor hun staatsschuld, dat ze de komende tien jaar nauwelijks wat hoeven te betalen. „Als Syriza zegt: we willen een moratorium op schulden, dan zeg ik: dat heb je al bijna.”

Toch kan Brussel zich ook geen hoogoplopend conflict met Tsipras veroorloven. Daarvoor is het economische herstel in de EU nog te wankel. Bovendien zou het koren op de molen zijn van andere populistische bewegingen in Europa, zoals het Spaanse Podemos, dat oprukt in de peilingen. Een mogelijke oplossing is het verlengen van de looptijd van Griekse schulden: EU-leiders kunnen dan volhouden dat elke cent wordt terugbetaald, alleen wat later. Tsipras kan dan toch claimen dat Griekenland is gematst. En het belangrijkste: niemand lijdt gezichtsverlies.