Ziek in je hoofd en arme ouders – dan heb je pech

De zorg voor kinderen met een psychische aandoening betalen ouders sinds dit jaar deels zelf, voor een fysieke kwaal geldt dat niet. Discriminatie? De Kamer praat er morgen over.

Voor kinderen in een instelling voor jeugd-ggz geldt sinds kort een eigen bijdrage. De SP wil hier „een groot punt” van maken.
Voor kinderen in een instelling voor jeugd-ggz geldt sinds kort een eigen bijdrage. De SP wil hier „een groot punt” van maken. Foto Thinkstock

Dit is in strijd met basale kinderrechten, zegt Robert Vermeiren, voorzitter van de afdeling kinder- en jeugdpsychiatrie van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP). Ouders van een kind dat met blindedarmontsteking of leukemie in het ziekenhuis ligt, betalen geen eigen bijdrage voor de medische zorg. Maar ouders van een kind dat door een specialist wordt behandeld vanwege autisme of psychosen, betalen die eigen bijdrage wél. Dat kan oplopen tot ruim 130 euro per maand, afhankelijk van de leeftijd van het kind en de duur van de behandeling. Het inkomen van de ouders doet er niet toe. „Dit is discriminatie van psychisch zieke kinderen”, zegt Vermeiren, tevens hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie in Leiden.

Naast de psychiaters zijn ook GGZ Nederland, patiëntenkoepel Landelijk Platform GGz en CDA, SP en GroenLinks kritisch over de eigen bijdrage in de jeugd-ggz, de geestelijke gezondheidszorg voor kinderen tot en met 17 jaar). Boos dat de geestelijke zorg het aflegt tegen de tastbare, somatische zorg. Bang dat armere ouders niet kunnen betalen. GGZ Nederland is kritisch over de kostbare bureaucratie voor het innen van de bijdrage. En het Landelijke Platform GGz verbaast zich erover dat de eigen bijdrage überhaupt van kracht is: een eerder plan ervoor werd eind 2012 door regeringspartijen VVD en PvdA zelf ingetrokken.

SP-Kamerlid Tjitske Siderius wil morgen tijdens een Kameroverleg over jeugdzorg een „groot punt” maken van de kwestie. Haar motie volgt binnenkort. Daarmee keert een politieke discussie terug die nu juist beklonken leek. De eigen bijdrage in de jeugd-ggz is namelijk verankerd in de nieuwe Jeugdwet, die sinds 1 januari van kracht is. Op die dag sloop de geestelijke geneeskunde de jeugdzorg binnen. Het idee is dat gemeenten zo beter ‘integraal’ en ‘preventief’ kunnen werken.

Jeugd-ggz staat nu dus wettelijk op gelijke voet met ‘gewone’ jeugdzorg, zoals opvoedhulp en pleegzorg. En eigen ouderbijdragen in die gewone jeugdzorg zijn al jaren gemeengoed. Achterliggende idee: ouders maken minder kosten als hun kind in een pleeggezin woont. Omdat jeugd-ggz nu onder de jeugdzorg valt, past het kabinet de kostenlogica ook daar toe: ouders zijn minder kwijt aan boodschappen en kleding als hun psychisch zieke kind is opgenomen in een instelling. Een voltijds verblijf in een psychiatrische instelling kost ouders 75 euro per maand voor een kind tot vijf jaar, 104 euro van zes tot elf jaar, en 132 euro voor kinderen vanaf 12. Voor de somatische zorg geldt dit alles niet: die valt nog onder de zorgverzekeraar. Eigen risico geldt niet voor zorg aan minderjarigen.

Behandelcentrum

Angelique Bergsma, moeder van de tienjarige Robbin, mag van enig geluk spreken: zij heeft de nieuwe ouderbijdrage nét ontlopen. Robbin – die lijdt aan MCDD (meervoudige complexe ontwikkelingsstoornissen), psychoses en „fikse” adhd – is eind 2014 opgenomen in een psychiatrisch behandelcentrum in Zeist. Was Robbin begin januari geplaatst, dan was Bergsma maandelijks 104 euro kwijt geweest aan de eigen bijdrage. Een flink bedrag, zeker voor Bergsma, die een bijstandsuitkering krijgt van zo’n duizend euro.

Thuis wonen, in Deventer, was voor haar zoon geen optie meer, zegt ze. „Als er ook maar íéts misgaat, wordt hij agressief.” Met een mes bedreigde hij een meisje in een vakantiepark. Tijdens de dagbehandeling belandde hij soms „urenlang” in een isoleercel, en bedreigde hij zijn leidsters als ze hem daaruit naar zijn smaak te vroeg wilden ophalen.

Een moeder als Bergsma zou kosten uitsparen, zegt het kabinet, nu haar kind niet meer thuis woont. Zijzelf betwijfelt dat. „Hoeveel kost eten en drinken nu helemaal? En mijn wasmachine moet ook zonder hem draaien.”

Bergsma zegt zelfs méér geld kwijt te zijn: ze gaat wekelijks driemaal heen en weer naar Zeist, op bezoek bij Robbin – onder meer voor de verplichte ouderbegeleiding. En het is onduidelijk of Deventer, haar gemeente, die kilometerkosten, zeker 350 euro, zal vergoeden.

Volgens Kamerlid Tjitske Siderius belemmert de eigen bijdrage de toegang tot zorg. „Dat kan niet de bedoeling zijn, zeker niet bij kinderen.”

Volgens CDA-collega Mona Keijzer is geestelijke gezondheidszorg pertinent iets anders dan jeugdzorg. „Dit gaat over kinderen die een ziekte hebben in hun hersenen. Je helpt een psychotisch kind niet door hem, zeg, naar voetbaltraining te sturen.”

Een motie tegen de eigen bijdrage die Siderius vorig jaar indiende en die Keijzer steunde, haalde het niet. Niet alleen de regeringspartijen, maar ook D66 stemde tegen. Magda Berndsen, Kamerlid van die partij, noemt het onderscheid tussen psychische en somatische zorg nog steeds „ongelukkig”. Precies daarom, zegt ze, probeerde D66 vorig jaar de jeugd-ggz buiten de Jeugdwet te houden. Dat mislukte. En nu de jeugd-ggz eenmaal onder die wet valt, is het volgens Berndsen logisch dat die eigen bijdrage ook dáár geldt. „Maar we houden zorgvuldig in de gaten of dit tot problemen leidt.”

Bij de PvdA is intussen iets interessants aan de hand. De partij was tijdens de wetsbehandeling afgelopen najaar vóór de eigen bijdrage. Maar op het PvdA-congres van afgelopen weekeinde sprak de achterban zich juist uit tégen de eigen bijdrage. Kamerlid Loes Ypma wil nu „een onderzoek”. Niet alleen naar de eigen bijdrage in de jeugd-ggz, „maar naar alle eigen bijdragen in de jeugdzorg”.