Eindelijk letters en zelfs woorden ontfutseld aan verkoolde Romeinse papyrusrollen

Foto Emmanuel Brun

Onder handbereik, maar gekmakend onbereikbaar zijn ze, de teksten op papyrusrollen van de Villa dei Papiri in het stadje Herculaneum. In 79 na Christus bedekte de Vesuvius de stad onder een laag hete as. De papyri werden door de hitte intact verkoold en bleven zo bewaard. Tientallen rollen verpulverden bij pogingen om ze uit te rollen, nadat ze in 1752 waren opgegraven. De bewaard gebleven rollen waren onleesbaar.

Nu heeft een team van Italiaanse, Duitse en Franse natuurkundigen en een historicus letters binnenin de stijf opgerolde rollen met röntgenstraling zichtbaar gemaakt. In Nature Communications beschrijven ze hoe ze tientallen losse Griekse letters onderscheidden, en de woorden piptoie (‘zou vallen’) en eipoi (‘zou zeggen’).

Niet meteen een verloren gewaande klassieker, maar het resultaat biedt hoop dat ooit langere fragmenten aan het papyrus ontfutseld kunnen worden.

„Als het gaat om een nog onbekende tekst, dan is de betekenis daarvan immens”, zegt historicus Jona Lendering, „Herculaneum heeft al filosofisch materiaal opgeleverd uit de Epicurese school dat we niet kenden.”

Eerdere pogingen om rollen met röntgenstraling door te lichten, leverden niets op. De onderzoekers gebruikten nu een röntgentechniek die gebaseerd is op het verschil in dichtheid tussen de inkt en het papyrus. Röntgengolven die door de inkt gaan, lopen een minieme vertraging op, waardoor ze verschillen van de andere golven. Als beide soorten golven samen gemeten worden, ontstaat een interferentiepatroon. Daaruit zijn de vormen van de letters te reconstrueren.