Obama dwingt respect af, maar maakt weinig kans

Nog geen drie maanden nadat zijn Democratische partij een verpletterende nederlaag leed bij de Congresverkiezingen, heeft president Obama zich weer opgericht. De laatste twee jaar van zijn presidentschap zal hij in beide huizen van het Congres een Republikeinse meerderheid tegenover zich vinden. Maar met een zelfverzekerde en strijdlustige toespraak toonde hij gisteren dat hij de handdoek niet in de ring heeft gegooid.

Amerika heeft zich door de economische crisis heen geslagen, verklaarde hij in de State of the Union, zijn jaarlijkse rede tot het Congres. Dat is aan het harde werk van de Amerikanen te danken, aldus Obama, maar vervolgens eiste hij vooral zélf de eer op voor het economisch herstel. De president die aantrad toen de financiële crisis op zijn hoogtepunt was, kon nu trots vaststellen dat de werkloosheid gestaag is gedaald en dat de economische groei terug is.

Alleen profiteert de middenklasse daarvan nog onvoldoende, erkende Obama. Een reeks maatregelen zou daar verandering in moeten brengen, onder meer door onderwijs en kinderopvang via belastingvoordeel goedkoper te maken voor deze grote groepen Amerikanen. Hogere belastingen voor topverdieners en financiële instellingen zouden dat voor de schatkist betaalbaar moeten maken. De komende jaren staan we voor de keuze wat voor soort land we willen zijn, zei Obama, een economie waar alleen een handjevol mensen spectaculair rijk is of een economie die kansen biedt aan iedereen die z’n best doet.

Zo presenteerde de president zich tegelijk als kampioen van de middenklasse én als verdediger van linkse ideeën. Over de haalbaarheid van zijn plannen sprak hij niet. Hij riep de Republikeinen wel op om met hem samen te werken, maar de kans dat het daarvan komt, is op de meeste terreinen bijzonder klein. En zonder steun van de Republikeinse, conservatieve meerderheid in het Congres zal hij de meeste van zijn plannen niet kunnen realiseren.

Ik hoef geen campagne meer te voeren, zei Obama – en strikt genomen klopt dat, hij kan niet meer herkozen worden. Maar met zijn toespraak, die gisteren door zo’n 30 miljoen Amerikanen op televisie werd bekeken, wierp hij zich met overgave in een aantal andere campagnes: voor de ideeën waarmee hij zijn presidentschap begon, voor de toekomstige koers van zijn partij, voor zijn politieke nalatenschap als de president die Amerika uit twee grote oorlogen heeft losgemaakt en de economische crisis heeft bedwongen. En als de Republikeinen hem dwarszitten, waarschuwde hij, kunnen ze rekenen op zijn veto. Amerika heeft een president die ondanks zijn beperkte middelen niet opgeeft. Dat dwingt respect af.