‘Meer dan de helft van de Britse Joden denkt op termijn geen toekomst te hebben in Europa’

Dit schreef De Telegraaf vorige week.

illustratie Martien ter Veen
illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Na de aanslag op een kosjere supermarkt in Parijs schreven verschillende kranten dat veel Joden zich in Frankrijk niet meer veilig voelen en overwegen te emigreren naar Israël. Maar ook al voor de terreuractie waren Joden in Europa bang voor een groeiend antisemitisme. In Groot-Brittannië bijvoorbeeld: „Meer dan de helft van de Britse Joden denkt dat zij op termijn geen toekomst in Europa hebben”, meldde De Telegraaf vorige week.

Waar is het op gebaseerd?

Het gegeven komt uit een onderzoek van de Britse Campagne tegen Antisemitisme (CAA). Deze organisatie, die in 2014 werd opgericht om antisemitisme tegen te gaan, brengt dit jaar de eerste ‘Jaarlijkse Antisemitisme Barometer’ uit. Die bestaat uit twee delen: een deel over antisemitisme in Groot-Brittannië (op basis van een steekproef onder Britten) en een deel over de invloed daarvan op de Britse Joden. Uit het tweede deel bleek dat 58 procent van de Britse Joden het eens was met de stelling: ‘Ik maak me er zorgen over dat Joden misschien op termijn geen toekomst in Europa hebben.’

En, klopt het?

De formulering uit de enquête is voorzichtiger dan die van De Telegraaf. Om te beginnen staat er ‘misschien’, en daarnaast staat er ‘Joden’ in plaats van ‘zij’: hierdoor gaat het niet direct over de invullers van de enquête, maar over Joden in de toekomst.

Dan een heel ander punt: de methodologie. De CAA wilde eerst een gerenommeerd peilingsbureau inschakelen om het onderzoek uit te voeren, maar die lieten weten te weinig Joden in hun panels te hebben om een betrouwbaar beeld te kunnen geven. Ze raadden de CAA aan om het onderzoek zelf te doen en daarbij gebruik te maken van CAA’s grote netwerk in de Joodse gemeenschap. De CAA nam dit advies ter harte en verspreidde een linkje naar de enquête op sociale media. 2.230 Britse Joden vulden de enquête in.

Een belangrijke vraag: wat is een Jood? Iedereen uit een Joodse familie, of alleen degenen die religieus zijn? Het CAA antwoordt dat het onderzoek werkte met zelfidentificatie. Iedereen die zichzelf identificeerde als Joods – cultureel, raciaal of religieus – mocht deelnemen. De CAA maakte geen selectie uit de inzendingen: ze werden allemaal meegeteld.

Hierdoor rijst de vraag hoe representatief het onderzoek is. De CAA deelde de enquête niet alleen op sociale media, maar stuurde hem ook naar verschillende Joodse gemeenschappen (43 hervormde, vier sefardische en 62 orthodoxe) om een gevarieerd panel te hebben. Of dit een goede afspiegeling geeft van de Britse Joden is niet duidelijk, geeft de CAA zelf toe: er zijn weinig betrouwbare data van de precieze samenstelling van de Joodse gemeenschap. Maar het feit dat 62 van de 109 benaderde gemeenschappen orthodox waren, terwijl de orthodoxe stroming een minderheid is binnen het jodendom, duidt op een gebrekkige representativiteit. Daarnaast is het waarschijnlijk dat niet-praktiserende Joden minder werden bereikt door de enquête, aangezien zij niet aangesloten zijn bij zo’n religieuze gemeenschap en zich op sociale media niet of minder als Joods profileren.

Conclusie

Uit een enquête van de Campagne tegen Antisemitisme blijkt dat 58 procent van de Britse Joden vreest dat er op den duur misschien geen toekomst is voor Joden in Groot-Brittannië. Dit is dus inderdaad ruim de helft – hoewel de formulering in de enquête wel wat voorzichtiger was dan De Telegraaf suggereerde.

Nog een ander punt: omdat met name praktiserende Joden werden bereikt door de enquête, en omdat vooral veel orthodoxe gemeenschappen waren benaderd, is het onderzoek waarschijnlijk geen goede afspiegeling van de Britse Joden. Het zou goed kunnen dat liberale of niet-praktiserende Joden zich minder bedreigd voelen en de stelling dus eerder met ‘oneens’ hadden beantwoord, waardoor het percentage lager was uitgevallen. Maar hiernaar moeten we gissen: andere cijfers hierover zijn niet beschikbaar. Daarom beoordelen we de stelling als niet te checken.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl.