Kadyrov dreigt Russen die solidair zijn met ‘Charlie’

Kremlin geeft moslims in eigen land even vrijere hand.

Zware jongens of terroristen? Er was verwarring gisteren over de aanhouding van vijf Tsjetsjenen in het zuiden van Frankrijk. Franse media meldden aanvankelijk dat de vijf Russische staatsburgers werden verdacht van het voorbereiden van een aanslag. Later op de dag zwakte de Franse justitie die conclusie nogal af. De vijf Tsjetsjenen waren bekend in het internationale criminele milieu, maar konden niet worden gelinkt aan terrorisme, zo liet officier van justitie Yvon Calvet weten. „Er wordt voor zover bekend geen aanval voorbereid.” Waar de voorraad explosieven die bij huiszoeking werd gevonden dan wel voor diende, moet de politie nog uitzoeken.

In de nasleep van de aanslagen op Charlie Hebdo is de associatie met terrorisme snel gemaakt. En in het afgelopen decennium zijn Tsjetsjenen met grote regelmaat betrokken geweest bij aanslagen. Zo kwamen de twee broers Tsarnajev, verantwoordelijk voor de bomaanslag op de marathon van Boston in 2013, oorspronkelijk uit de woelige Russische deelrepubliek.

Afgelopen maandag gingen in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny honderdduizenden Tsjetsjenen de straat op om te protesteren tegen blasfemische cartoons van de profeet Mohammed – cartoons die de aanleiding waren voor de terreuraanslag op Charlie Hebdo. Volgens de Tsjetsjeense staatsmedia namen meer dan een miljoen burgers deel aan de demonstratie. Dat was waarschijnlijk nogal overdreven, maar dat het een massale bijeenkomst was, staat vast. Demonstranten hielden spandoeken in de lucht met teksten als: ‘Handen af van de geliefde profeet Mohammed’.

Spontane volkswoede? Niet bepaald. De demonstratie in Grozny werd georganiseerd door de autoriteiten en kende een ordelijk verloop. Met gecharterde bussen waren de betogers naar de hoofdstad gebracht. Bij aankomst in Grozny lagen de spandoeken al klaar. President Ramzan Kadyrov, gestoken in een witte bodywarmer met daarop de tekst ‘wij houden van onze profeet’ richtte enige woorden tot de menigte. Daarna barstte de massa los in een luid ‘Allahu Akbar’.

Kadyrov heeft de afgelopen weken een opvallende rol gespeeld in het Charlie Hebdo-dossier. De Tsjetsjeense leider sloeg dreigende taal uit richting voormalig oligarch en dissident Michail Chodorkovski, omdat die internationale media opriep om zo veel mogelijk spotprenten over Mohammed af te drukken.

Daarna waarschuwde Kadyrov het Russische radiostation Echo Moskvy, dat een enquête onder luisteraars had gehouden over de vraag of de profeet in cartoons mag worden afgebeeld. „De moslims van Rusland zullen de trucs van (hoofdredacteur) Venediktov en zijn bedrijf niet eindeloos tolereren”, schreef Kadyrov op zijn Instagrampagina op internet.

Ramzan Kadyrov als vrome voorman van de Russische islam – het is een opvallend gezicht. De afgelopen jaren heeft de Tsjetsjeense regionale president en dictator zichzelf in toenemende mate een islamitisch imago aangemeten. Maar de rebellen in de bergen van de Kaukasus zullen daar niet van onder de indruk zijn. Nadat hij met zijn vader was overgelopen naar het Kremlin heeft Kadyrov getracht de islamitische separatisten met wortel en tak uit te roeien.

Maar al is de Russische deelrepubliek nu ‘gepacificeerd’, geweld ligt nog altijd om de hoek. Begin december bezetten gewapende rebellen een gebouw van Grozny. Pas na urenlange vuurgevechten konden de extremisten worden uitgeschakeld.

Kadyrovs islamitische retoriek is misschien gemeend – vader Kadyrov, vermoord als president, was oorspronkelijk islamgeleerde – maar dient ook een politiek doel: het binnenboord houden van de gematigde islamitische meerderheid, zowel in Tsjetsjenië als daarbuiten. Tijdens de betoging van maandag waren ook delegaties aanwezig uit andere deelrepublieken op de Kaukasus, zoals Noord-Ossetië, of het onrustige Dagestan. En in zijn toespraak tot de massa wierp Kadyrov zich nadrukkelijk op als voorman van álle moslims in de Russische Federatie.

Het Kremlin kijkt goedkeurend toe. Vertegenwoordigers van de autoriteiten – niet bepaald liefhebbers van massabetogingen – waren opvallend mild over de gebeurtenissen in Grozny. En net als Kadyrov vindt ook de Russische overheid dat de grote islamitische minderheid in Rusland (door Reuters geschat op 14 procent) niet onnodig moet worden geprovoceerd.

Na de aanslagen in Parijs kregen Russische media een waarschuwing van de media-inspectiedienst Roskomnadzor: de Russische mediawet verbiedt ‘extremisme’. Kwetsende spotprenten van de profeet vallen daar ook onder. „Roskomnadzor roept de Russische media op om andere vormen te kiezen om hun solidariteit te tonen”, schreef de overheidsdienst.