Je hóeft je mensen niet uit te persen

V&D wil de salarissen collectief verlagen. Maar er zijn meer manieren waarop bedrijven bezuinigen op loonkosten.

Foto Thinkstock

Personeelsbeleid met de botte bijl: óf je werknemers leveren een deel van hun loon in, of ze zijn straks hun baan kwijt. Zijn ze het er niet mee eens, dan stappen ze maar naar de rechter.

Vanaf februari gaat warenhuis V&D bijna 6 procent loon van haar vijfduizend medewerkers inhouden. Een unicum, want zo abrupt en eenzijdig opgelegd gebeurt het maar zelden in Nederland.

Iets vaker schroeft de baas na onderhandelingen het salaris terug. Dat gebeurt bij zo’n 3 procent van de bedrijven, zegt organisatieadviseur Berenschot, die er jaarlijks onderzoek naar doet. Nog veel vaker verslechteren andere arbeidsvoorwaarden.

Ben je baas, dan kun je niet zomaar minder loon uitbetalen. Daarvoor moet je onderhandelen met de andere partner van het arbeidscontract: je werknemer. Die heeft daar natuurlijk geen zin in. Maar die heeft ook geen zin in een failliete werkgever, dus daar zit de onderhandelingsruimte.

Heeft je bedrijf een cao, dan is het nog lastiger, want onder de cao uitbetalen mag niet. Doe je dat toch, dan kun je een vakbond tegen je krijgen.

Mocht je niet meteen naar het zwaarste middel willen grijpen om op personeelskosten te bezuinigen, dan zijn er meer mogelijkheden. Een overzicht, op de schaal van harde dreun naar zacht stootje.

Maar let op, zegt cao-coördinator Mariëtte Patijn van vakbond FNV: „Concurreren op de arbeidsvoorwaarden leidt niet tot een oplossing. De klanten blijven alsnog weg, de bedrijfsformule is nog steeds niet goed. We hebben te vaak gezien dat bedrijven die op arbeidsvoorwaarden gaan korten, het niet overleven.”

Categorie harde dreun

1 Snijden in het loon brengt je werknemer direct in de problemen. Die geeft niet opeens minder uit. Noch werkgeversorganisaties, noch vakbonden, noch consultants raden het je aan. Slecht voor de sfeer in je bedrijf, zegt AWVN. Slecht voor de WW, het vervolgsalaris en het pensioen van je personeel, zegt FNV. Toch lukt het soms. Bij stedenbouwkundig adviesbureau Wissing leverde iedereen in 2013 vrijwillig duizend euro per maand in.

In Nederland komt het niet vaak voor, in Angelsaksische culturen is inleveren van loon gangbaarder, zegt hoogleraar aan de Universiteit Tilburg René Schalk, die onderzoek doet naar demotie.

2 Lukt overleggen niet, dan kun je ook nog de boel failliet laten gaan en je mensen opnieuw aannemen tegen soberder arbeidsvoorwaarden. Bij kinderopvangorganisatie Estro en garnalenvisser Heiploeg deden ze dat via een zogeheten flitsfaillissement. Deze methode is omstreden.

3 Of je biedt je personeel een lagere functie aan met minder salaris. Thuiszorgmedewerkers van Vérian kregen pas zo’n nieuw functieaanbod, voor 20 procent minder salaris. Gebeurt ook niet heel vaak.

Categorie flinke klap

1 Het is slimmer, en veel gangbaarder, om je mensen meer te laten doen voor hetzelfde geld, zegt een woordvoerder van AWVN. Want hoe hoger de arbeidsproductiviteit, hoe meer concurrentiekracht, is het idee. Ga je nog niet meteen failliet, probeer dan af te spreken dat je medewerkers minder seniorendagen of vakantiedagen krijgen. Misschien kun je er zelfs iets meer loon tegenover stellen. Let op, zegt Hans van der Spek, manager van kenniscentrum HRM bij Berenschot: „De impact kan toch groot zijn. Misschien moeten mensen wel meer kinderopvang gaan betalen.”

2 Andere manieren om met minder meer te doen zijn: vacatures niet invullen, mensen minder uren geven voor dezelfde taken (populair in thuiszorg- en schoonmaakbranche) of overuren minder vergoeden, zoals aannemersbedrijf Van Vliet Buitenruimte deed. Ook toeslagen voor onregelmatig werk lopen terug, zien ze bij de FNV, bijvoorbeeld in autogarages. Er is een grens aan ‘meer voor minder’. AWVN: „Je wil ook een goede werkgever zijn.”

Categorie ferme tik

1 Ook pijnlijk, maar wel wat beter te behappen, is het salarisperspectief van je werknemers op tijd aanpassen. Van der Spek van Berenschot: „Zeg: jij had gedacht dat je volgend jaar 5 procent erbij zou krijgen. Sorry, dat wordt 2,5 procent. Niet leuk, maar beter dan: je gaat er nu 5 procent op achteruit.”

Maar, waarschuwt Mariëtte Patijn van de FNV: „Er is al jaren een totaal gebrek aan loonontwikkeling in Nederland. De werkgever klaagt over rondkomen, maar zo langzamerhand zeggen onze leden ook: de bodem van onze portemonnee komt in zicht.”

2 Je kunt ook je werknemers een ander, minder duur pensioenplan aanbieden. Niet leuk, maar medewerkers kunnen zich er op voorbereiden.

3 Niet zo pijnlijk (voor de zittende werknemers dan) is de nieuwe werknemers aannemen tegen slechtere voorwaarden.

Categorie zacht stootje

Wat het minste zeer doet, is snijden in de vetrandjes. Laat je werknemers niet meer gratis tanken in het buitenland. Laat ze niet meer die dure leaseauto kiezen. Snij in royale reiskostenvergoedingen. Schrap de kroketten bij de vergaderlunch. Ja, doet ook pijn. Maar niet zo’n pijn als in lonen snijden. En voor alle maatregelen geldt: leg ze uit, en leg ze ook aan de top op.