Ik moet me niet aanpassen aan de massa, leerde hij me

Elke carrière kent wel een leermeester. Voor meesterpianist Ralph van Raat (37) is dat pianolegende Ton Hartsuiker (81).

‘De pianoconcerten van Mozart klonken als kinderliedjes in mijn oren. Ik was dertien en snapte niet wat mensen er zo bijzonder aan vonden. Om dat te begrijpen leende ik bij de bibliotheek een boek over klassieke harmonieleer. In het laatste hoofdstuk las ik iets over moderne, wiskundig geïnspireerde muziek. De bieb had bladmuziek en ik speelde het thuis achter de piano. Het raakte me diep. De gekke klanken, de absurde ritmewisselingen, het spel tussen hard en zacht.

„In de maanden daarna oefende ik veel. Ik wilde het kunnen spelen en ondertussen vereenzelvigde ik me met de componisten. Het voelde alsof ik mijzelf vond, zo fijn was het. Maar het maakte me ook eenzaam. Mensen om me heen vonden het namelijk gek dat ik deze zogenaamde onnavolgbare muziek speelde. Zoals ik hun Mozart niet snapte, begrepen zij mijn moderne muziek niet.

„Aan de eenzaamheid kwam een eind toen Ton Hartsuiker in mijn veertienjarige leven kwam. Hij was een grootheid in de moderne pianomuziek. Op een zondagmiddag belden mijn vader en ik aan bij een statig herenhuis in een chique buurt van Utrecht. Toen de deur openging schrok ik een beetje van Hartsuiker, gekleed in net pak. We liepen door een gang vol met abstracte schilderijen. In een donkere kamer achterin het huis stonden twee grote vleugels. Ik mocht iets voorspelen en blijkbaar was hij onder de indruk. Ik werd zijn leerling en dat bleef ik zeven jaar.

„Toen ik een jaar les van Ton had, overleed een vriend. Ik zag hem opgebaard liggen en was verafschuwd, verdrietig, boos. ’s Avonds ging ik met tegenzin naar pianoles en vertelde Ton erover. Hij vroeg me op een kruk te gaan zitten en te luisteren. Hij speelde het abstracte en wiskundige stuk ‘Quantitäten’ van Bo Nilsson. Daarmee troostte hij me op een ongelooflijke manier. Het stuk ontsteeg de aardse emoties van verdriet en pijn. Het was alsof ik opeens in contact stond met iets buitenaards.

„Ik leerde van Ton hoe belangrijk moderne muziek voor me is. Hij stimuleerde me mijn eigen hart te volgen en me niet aan te passen aan de muzieksmaak van de massa.”