Hoe deel je een foto of film binnen Europa?

Consumenten hebben op het internet te maken met een lappendeken aan nationale regels. Wat kan Brussel hier in de toekomst aan veranderen?

Parodie van internetactivisten: komt de strenge winter uit de serie Game of Thrones eraan metGünther Oettinger als eurocommissaris voor digitale zaken?
Parodie van internetactivisten: komt de strenge winter uit de serie Game of Thrones eraan metGünther Oettinger als eurocommissaris voor digitale zaken?

Facebook en Twitter bestonden nog niet en YouTube moest nog worden ontwikkeld toen in 2001 de huidige Europese regels voor auteursrechten werden vastgelegd. De richtlijn bevat ouderwetse termen als cd-rom en cd-i en ging ervan uit dat digitale boeken zouden worden gelezen op een terminal in de bibliotheek.

Hoog tijd voor een update, vinden ze daarom in Brussel. Ook omdat de meeste regels nu niet bindend zijn – er is fragmentatie in de EU ontstaan. Consumenten hebben op het grenzeloze internet te maken met een lappendeken aan nationale regels. „De regels verschillen zo van lidstaat tot lidstaat, dat het bijzonder moeilijk is om ze na te leven”, zegt Julia Reda, een Duitse europarlementariër van de Piratenpartij. Zij presenteerde gisteren in het Europees Parlement haar plan om de Europese copyrightregels te veranderen (zie inzet).

Wat gaat er voor consumenten veranderen, als het aan haar ligt?

1 Citeren goals of filmscènes

Reda wil dat het citaatrecht ook ‘audiovisueel citeren’ omvat. Veel internetgebruikers maken korte animatiefilmpjes van enkele seconden van goals of filmscènes. Rechthebbenden eisen regelmatig dat die offline worden gehaald. Reda: „Volgens mij gebruiken ze dat alleen als aanvullende inkomsten, want er is totaal geen schade voor de auteurs.”

2 Parodiefilmposters

De uitzondering voor het gebruik van auteursrechtelijk materiaal in een parodie, moet overal in Europa gelden. Toen Reda en haar collega’s vorig najaar de nieuwe kandidaat-commissarissen aan de tand voelden, verspreidde ze via Twitter parodiefilmposters, zoals digitaal eurocommissaris Günther Oettinger als Game of Thrones-personage met de tekst ‘Günther is coming’. „Vanuit België was dat prima”, zegt Reda, „maar wie ze in andere landen wilde delen, handelde daarmee wellicht in strijd met het auteursrecht. Het moet gewoon duidelijk zijn voor mensen wat mag en wat niet.”

3 Geoblocking

De foutmelding ‘Het spijt me, deze video is niet beschikbaar in uw land’ mag niet langer bestaan, vindt Reda. Zij erkent wel dat het huidige auteursrechtsysteem niet de enige oorzaak is van het vaak voorkomende geoblocking. Bedrijven hebben ook commerciële motieven om bijvoorbeeld voetbalbeelden of tv-programma’s uit het ene land te blokkeren in een ander land.

4 Digitale boeken lenen

Digitale boeken lenen uit de bibliotheek kan nu alleen als de bibliotheek daarover afspraken heeft gemaakt met rechthebbenden. Europa geeft bibliotheken nu alleen de mogelijkheid zonder onderhandelingen e-books uit te lenen als ze op een terminal in de bibliotheek zelf worden gelezen. Dat anachronisme moet uit de wet, vindt Reda.

5 Foto’s van kunst delen

Wie foto’s maakt van publieke gebouwen of kunstwerken en ze deelt online, overtreedt de auteurswet in België en Frankrijk. Maar niet in Nederland of Engeland. De Europese clausule dat publieke gebouwen en kunstwerken in de openbare ruimte vrij zijn van copyright – ‘panoramavrijheid’ – is niet door alle Europese landen overgenomen. Daarom heeft het lemma over het Atomium op de website Wikipedia geen foto van het aluminium monument in Brussel, maar van een replica.