‘Een invitatie tot waanzin’

Hun fantastische werk in het explosieve ‘Birdman’ van Alejandro Iñárritu leverde beide acteurs een verdiende Oscarnominatie op. „Alejandro heeft een griezelig goed oor voor valse noten.”

In hotel Villa Laguna, Venetië, doet actrice Emma Stone haar beste imitatie van Woody Allen, voor wie ze vorig jaar in Magic in the Moonlight acteerde. Hangende schouders: „Wel, uh, ja, dat was, uh, dat was heel goed. Laten we het nog eens doen.” Daarna, met wijd opengesperde ogen en pompende vuist, volgt een Alejandro Iñárritu: „Nooooooooo! Not like this! Cut! CUT!

Stone speelt Sam, de rancuneuze, net afgekickte dochter van filmster Riggan (Michael Keaton) in Birdman, de film die als een bom insloeg op het filmfestival. Riggan, vroeger bekend als superheld Birdman, hoopt op Broadway respect te winnen met een door hem geschreven, geregisseerd, gespeeld en betaald toneelstuk.

Filmen met Alejandro Iñárritu? Emma Stone: „Het is angstwekkend, als zo’n hyperintensieve toneelworkshop. Een open invitatie tot waanzin. Alles moet perfect, of nee, rauw en authentiek. Alejandro heeft een griezelig goed oor voor valse noten. Dan schreeuwt hij tegen de monitor, weet je. Die scène waar ik mijn vader, Riggan, vertel dat hij irrelevant is: ik hoor hem nu nog. ‘Nooooooo!’ Je wordt er niet zozeer moe van, maar high. Je gooit alles eruit, want je wilt ‘Yes! Yes! YES!’ horen.”

De intensiteit van regisseur Iñárritu werkt: juist die verbluffende scène waar Sam stoned, met rollende ogen en uitgelopen mascara, haar vader de waarheid vertelt, heeft haar nu een eerste Oscarnominatie bezorgd. Een van de negen: ook Keaton (mannelijke hoofdrol) en Edward Norton (mannelijke bijrol) hebben nominaties op zak.

In Venetië kijken ze op de opnames terug alsof het een marathon was, ook Iñárritu zelf trouwens. Birdman is gefilmd als één doorlopende, hectische en claustrofobische take. De film is grappig, een primeur voor de Mexicaan die bekend werd door loodzwaar drama: Biutiful, Babel, 21 Grams. „Birdman was een experiment, ik was vooraf doodsbang”, zegt Iñárritu op de persconferentie in Venetië. „Maar alleen dingen die je bang maken zijn nog de moeite waard als je de veertig bent gepasseerd.” Het engste, zegt hij later, waren die lange takes. „Normaliter dek je jezelf als regisseur in met een lading camerastandpunten en takes zodat je in de montageruimte achteraf al je fouten kunt verhullen. Hier kan dat niet. Birdman eiste enorm veel repetitie, voorbereiding en nauwkeurigheid.”

Klassieker

Acteur Edward Norton weet het in Villa Laguna zeker: Birdman wordt een klassieker. „Dé definitieve film over het theaterleven in New York, wacht maar af. Ik heb gemengde herinneringen aan Venetië. Vijftien jaar terug zat ik hier naast Brad Pitt in de zaal, bij Fight Club. Iedereen haatte de film, maar bij de aftiteling zei Brad: ‘Ik zal nooit meer in een betere film spelen.’ Het ging er niet om of Fight Club leuk was, hij was verbazingwekkend. Zo anders dan de rest dat hij eerst door de cultuur moest percoleren, als het ware. Zo’n gevoel heb ik bij Birdman. Dat het een film is die bijdraagt aan de tijd waarin we leven, dat je hem over dertig jaar nog ziet.”

Norton speelt Mike Shiner, het identiteitsloze, hyperbewuste, pijnlijk eerlijke type acteur dat verslaafd is aan de bühne omdat hij daar tenminste weet wie hij is. Norton, een toneeltijger die meer op Broadway dan in Hollywood te vinden is, vindt dat Birdman je het ‘fysieke gevoel’ van achter de coulissen geeft. „Die grootse ervaring op het podium, en daarachter dan die benauwende konijnenkolonie van gangen en vieze kleine kleedkamertjes. That hustle and bustle, bump and shuffle.

Dat is overigens niet echt hoe Norton praat: hij formuleert kleurrijk, slordig en aarzelend, met gedachten die over elkaar heen struikelen. Werken met Iñárritu noemt hij een acteursdroom: „Zo’n larger than life-persoon, zoals je je Fellini, Bertolucci of Hitchcock voorstelt.” Bij Mike Shiner had hij „naast twee collega’s die ik u niet ga noemen” ook de regisseur zelf voor ogen. „Shiner praat een beetje als Alejandro, hij draagt zijn kleding, shawl en het jasje. Ik denk dat Shiner zijn woordvoerder is in deze film.”

Durven falen

Hoe hij dat bedoelt? Norton: „Riggan is de held van Birdman. Zijn streven om een verhaal van Raymond Carver op Broadway te brengen, is op het eerste gezicht nobel en onzelfzuchtig: alles voor de kunst. Je wilt dat hij slaagt, die bitchy dochter en die anarchistische snotneus Mike Shiner lopen in de weg. Tot je ontdekt dat Shiner gelijk heeft: het is ijdelheid, Riggan moet zijn toneelstuk binnenstebuiten keren. Dat moet. Durven falen, rare dingen proberen, ontdekken dat leuk niet altijd goed is en goed niet altijd leuk. Door Shiner en zijn dochter gaat Riggan beseffen wat voor stroman hij is, hoe pijnlijk afhankelijk van andermans goedkeuring. Zoals Michael (Keaton) daar gebroken op de tafel van zijn kleedkamer ligt in de finale: echt briljant. Hij heeft in zijn ziel gekeken, en daar was niks.”

De lange takes van Birdman intimideerden Emma Stone. „Jij wilt niet degene zijn die het verneukt. Er is een heel lange scène waar Michael en Edward voor een volle zaal tekeergaan en het halve decor slopen met veel ‘fuck you’ over en weer. En na acht minuten moet ik even op. Dan sta ik echt te trillen. Jezus, ik ga dit verneuken. Ze villen me levend.”

Norton vond dat juist leuk. „Er gaat niemand dood als het mislukt. Ik vond dat die lange takes juist voor extra camaraderie zorgden. Bij films is het ritme van veteranen en pro’s toch van: welke scène is dit? Okay, niet de mijne, terug naar de trailer. Hier was iedereen er steeds bij betrokken: de rekwisietenman, de boom operator, de acteurs. Alsof je een estafette loopt: je geeft dat stokje door en bidt dat de volgende het niet laat vallen. En dan samen uitgeput achterover zakken als je Alejandro ‘Yes, yes, YES!’ hoort roepen: geweldig.”